0

Fotografen en liefhebbers van mooie zonsop- en ondergangen kunnen zich gaan klaarmaken voor de eerste dagen na het weekend. Op maandag en dinsdag bereikt een grote hoeveelheid Saharastof namelijk de Benelux. Maar een mooie zonsop- of ondergang is niet het enige effect dat Saharastof heeft. Wat dan nog meer? In dit artikel bespreken we alle details.

De reis van Saharastof

De oorsprong van Saharastof ligt, niet geheel verrassend, in de Sahara. Hier pikken krachtige winden enorme hoeveelheden fijne zanddeeltjes op. Deze deeltjes worden in de atmosfeer gebracht en reizen over lange afstanden naar Europa. Tijdens deze reis vermengen ze zich met andere luchtdeeltjes, wat invloed kan hebben op wolkenvorming en andere meteorologische fenomenen. Uiteindelijk kunnen de Saharadeeltjes, bij de juiste meteorologische omstandigheden, de Benelux bereiken. Het effect van Saharastof gaat verder dan alleen mooie zonsop- en ondergangen. Het beïnvloedt het weer, de luchtkwaliteit en heeft zelfs ecologische consequenties.

Visuele impact

Een van de meest in het oog springende gevolgen van Saharastof in de Benelux zijn de spectaculaire zonsop- en ondergangen.

Het adembenemende kleurenspel dat zich ontvouwt bij zonsopkomst en zonsondergang, aangedreven door Saharastof, kunnen we verklaren door het principe van lichtverstrooiing. Bij zonsopkomst en zonsondergang legt het zonlicht een grotere afstand door de atmosfeer af, waardoor het meer verstrooiing ondergaat. Wanneer dit licht door Saharastof gaat, fungeren de deeltjes als kleine prisma’s en breken ze het licht uiteen in verschillende kleuren. Hierdoor ontstaan de karakteristieke warme tinten, variërend van roze tot oranje en rood, die de lucht schilderachtig kleuren.

Weersinvloeden

De aanwezigheid van Saharastof kan ook het weer beïnvloeden. Als condensatiekernen bevorderen de deeltjes wolkenvorming in de hogere delen van de atmosfeer (cirrus bewolking). Over het algemeen zorgt Saharastof echter voor minder neerslag. Dit klinkt misschien tegenstrijdig.

  • Hoewel Saharastof condensatiekernen biedt voor de vorming van wolken, kunnen deze wolken dunner (hoger) zijn en minder neerslag produceren dan wolken die zich zonder stof zouden hebben gevormd.
  • Saharastof kan ook de atmosfeer stabiliseren, waardoor het moeilijker wordt voor lucht op te stijgen en wolken te vormen. Dit kan leiden tot een verminderde kans op de ontwikkeling van grote wolkenmassa’s die neerslag produceren.
  • Hieraan gelinkt kan Saharastof ook de stralingsbalans in de atmosfeer beïnvloeden. Het kan zonnestraling blokkeren en de oppervlaktetemperatuur verminderen (lastig voor een weersverwachting). Dit kan op zijn beurt de verdamping en convectie verminderen.

Mocht het toch tot (lichte) regen komen op het moment dat er Saharastof aanwezig is in de atmosfeer, dan slaan de stofdeeltjes neer op het aardoppervlak. Tijdens de regen zelf merk je hier niets van, maar zodra het droog is, kan je het Saharastof op bijvoorbeeld auto’s of tuinmeubilair vinden.

Luchtkwaliteit

Hoewel de concentraties Saharastof in de Benelux over het algemeen niet schadelijk zijn voor de gezondheid, kan het wel de luchtkwaliteit beïnvloeden. De fijne deeltjes, bekend als PM10 (deeltjes met een diameter van 10 micrometer of kleiner) en PM2.5 (deeltjes met een diameter van 2,5 micrometer of kleiner), kunnen diep doordringen in de longen en de luchtwegen, wat ademhalingsproblemen kan veroorzaken, vooral bij mensen met onderliggende aandoeningen zoals astma of bronchitis.

Tijdens periodes van verhoogde stofconcentraties worden vaak waarschuwingen uitgegeven door gezondheidsautoriteiten om het publiek te informeren en kwetsbare groepen te beschermen. Dit is meestal ook gelinkt aan meteorologische omstandigheden, zoals de temperatuur (eerder een waarschuwing bij warm weer).

Ecologische consequenties

Wanneer Saharastof neerdwarrelt op het zee- of aardoppervlak, kan het verschillende ecologische effecten hebben.

Een van de meest opmerkelijke ecologische gevolgen van Saharastof is de aanvoer van essentiële nutriënten naar oceaanwateren. Als het stof in de oceanen terechtkomt, fungeert het als een voedingsstof voor fytoplankton. Dit microscopisch plantaardige leven vormt de basis van de mariene voedselketen. De toegenomen beschikbaarheid van nutriënten door Saharastof kan de productiviteit van fytoplankton bevorderen en indirect de gehele oceaanecosystemen beïnvloeden.

Niet alleen voor oceanen brengt Saharastof voedingsstoffen met zich mee, dit is ook boven land het geval (terrestrische ecosystemen). De deeltjes bevatten mineralen zoals ijzer, fosfor en stikstof, die de bodemvruchtbaarheid kunnen verbeteren. Dit kan gunstig zijn voor plantengroei en landbouwproductiviteit in gebieden waar voedingsstoffen schaars zijn.

Saharastof draagt niet alleen bij aan de voedingsstoffen van de bodem, maar fungeert ook als een fysieke laag die het aardoppervlak bedekt. Deze laag kan dienen als een beschermende barrière tegen bodemerosie en het vasthouden van vocht in droge gebieden vergemakkelijken. Bovendien kan het stof dienen als een bron van organisch materiaal, wat bijdraagt aan de verrijking van de bodem.

Synoptische situatie volgens het Europese weermodel (28/01/2024, 12 UTC)

Maandag en dinsdag verhoogde Saharastofconcentratie

Als we op de weerkaart kijken, zien we een omvangrijk hogedrukgebied boven Centraal-Europa. Aan de westflank wordt het Saharastof met een zuid-zuidwestelijke stroming richting het noorden getransporteerd. Op de Canarische Eilanden heeft het Saharastof de afgelopen dagen al voor overlast gezorgd door de zogeheten Calima.

Credit: European Union, Copernicus Sentinel-3 imagery

De Canarische Eilanden krijgen een paar keer per jaar te maken met dit verschijnsel. Tijdens een Calima draait de wind naar het oosten tot zuidoosten en voert een flinke hoeveelheid Saharastof aan.

Wil je meer weten over de Calima, lees dan dit artikel.

Saharastof zondag Copernicus
Een flinke hoeveelheid Saharastof bevindt zich boven de Atlantische Oceaan en het Verenigd Koninkrijk op zondag, 12 UTC

Boven de Atlantische Oceaan ligt een koufront. Ten oosten van het koufront zien we een hoge concentratie van stofdeeltjes, die langzaam naar het noord-noordoosten beweegt. De wolk met hoge concentraties ligt op maandag en dinsdag boven de Benelux. Zeker maandagavond en dinsdagochtend kan de hemel dus spectaculair rood kleuren tijdens de zonsondergang en zonsopkomst, respectievelijk.

Saharastof maandag Copernicus
Verhoogde concentratie Saharastof op maandag, 15 UTC volgens Copernicus
Saharastof maandag SKIRON
Ook SKIRON laat een verhoogde concentratie Saharastof zien op maandag, 18 UTC

Dinsdag neemt de concentratie van de stofdeeltjes langzaam af. We zien echter op dinsdag wel een kans op lichte regen. Zoals eerder aangehaald, kan dit ervoor zorgen dat er na een lichte bui een laagje Saharastof achterblijft op de auto. Mocht je van plan zijn om je auto te wassen, is het misschien best om dit een weekje uit te stellen.

Na het koufront wordt de lucht schoner en vinden we geen Saharastof meer boven de Benelux.

Saharastof dinsdag SKIRON
Op dinsdag neemt de concentratie af, maar kan met regen mee naar beneden komen
Saharastof dinsdag Copernicus
Achter het koufront wordt de lucht schoner

Delen


Verder lezen

Alles bekijken

Een nieuwe weerpluim dankzij AI

2 dagen geleden - 5 min. lezen

Wat is het mysterieuze Sint-Elmsvuur?

4 dagen geleden - 5 min. lezen