8 november 2021 - 7 min. lezen
6 reacties 6

In de 21e eeuw wordt de maand november traditioneel en gemiddeld gezien gekenmerkt door de eerste vorst van het winterseizoen op grote schaal. In het verleden is het in november echter al wel eens flink koud geweest met zelfs volwaardige vorstperioden. Echter, in ons gematigde zeeklimaat, en zeker binnen de context van de opwarming van de Aarde, lijkt vorst in november steeds zeldzamer te worden. In uitzonderlijke gevallen kan het dan ook nog behoorlijk zacht worden gedurende deze maand. In deze blog geven we in dat opzicht een kort overzicht van het historische weer tijdens de maand november. Welke jaren gaven ons de koudste en warmste november uit de datareeks? En wie herinnert zich nog de sneeuwstorm van november 2005 of de overstromingen van november 2010?

Deelnemen aan discussie? Ben je ge├»nteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s opladen.

Langjarige gemiddelden voor november

Temperatuur

Qua temperatuur liggen de langjarig gemiddelden (1991-2020) rond 7.2 graden voor Ukkel en 7.0 graden voor De Bilt. Tegenover de 20e eeuw is er wel een duidelijke stijging te merken in de temperatuurreeks. Gemiddeld is een novembermaand nu een 2-tal graden warmer dan tijdens het begin van de 20e eeuw.

  • Hoe kun je je aanpassen aan ons veranderende klimaat? Dit boek heeft de oplossing.
Gemiddelde temperatuur voor november in Ukkel sinds 1833.
Gemiddelde temperatuur voor november in De Bilt sinds 1901.

Neerslag

Wat betreft neerslag is er geen echte significante trend zichtbaar. Voor de periode 1991-2020 liggen de normalen voor Ukkel op zo’n 76.2 mm en voor De Bilt 74.9 mm.

De totale neerslaghoeveelheid voor november in Ukkel sinds 1880.
De totale neerslaghoeveelheid voor november in De Bilt sinds 1898.

Weerextremen tijdens de maand november

Warmste november sinds 1901: november 1994

Zowel in Ukkel als De Bilt werd november 1994 de warmste novembermaand sinds 1901. In Ukkel bedroeg de gemiddelde temperatuur tijdens deze maand 10,4 graden en voor De Bilt 10,2 graden. Destijds was dit ruim 4,6 graden boven het toen geldende langjarig gemiddelde. De zachte temperaturen werden veroorzaakt door een blokkade van hoge druk boven het oosten van Europa. Hierdoor werd met een zuidelijke luchtstroming subtropische lucht naar onze streken gevoerd.

Weerkaart van 4 november 1994 met een duidelijke zuidelijke luchtaanvoer.

Op 4 en 5 november 1994 werden zo bijzonder hoge temperaturen geregistreerd. Op 4 november 1994 werd in Maastricht 21,1 graden gemeten. In Ukkel steeg de maximumtemperatuur op 4 november volgens het KMI ook nog tot boven 20┬░C, namelijk 20,2┬░C. Een dag later steeg de temperatuur in ‘s Gravenvoeren (Voeren) zelfs nog tot 23,1┬░C. Zowel in De Bilt als in Ukkel kwam het tijdens die maand op geen enkele dag tot vriestemperaturen.

Koudste november sinds 1901: november 1921

De tegenpool van deze extreem zachte novembermaand was deze van 1921. In Ukkel bedroeg de gemiddelde temperatuur slechts 1,8 graden, in De Bilt 1,3 graden. Ukkel had tijdens deze maand 2 ijsdagen, De Bilt 1 ijsdag. Op het einde van de maand werd er ook op grote schaal stevige vorst gemeten. Zowel op 29 als 30 november 1921 zakte het kwik tot -15 graden in De Bilt. Op 29 november kwam het kwik er niet boven -3,6 graden, wat daar nog steeds de koudste maximumtemperatuur ooit gemeten is tijdens de maand november.

Tijdens de nacht van 29 op 30 november daalde de temperatuur in Ukkel tot -11,0┬░C, wat nog steeds de laagste temperatuur ooit is die tijdens een novembermaand en gedurende een meteorologische herfstperiode werd geregistreerd volgens het KMI. In de meeste gebieden was deze maand 4 tot 6 graden kouder dan het toen geldende gemiddelde.

Weerkaart van 17 november 1921 met een duidelijke Russische Beer.

Oorzaak van deze koude novembermaand was de aanwezigheid van een hogedrukgebied boven Scandinavi├ź en delen van Rusland. Zulk een luchtdrukconfiguratie wordt ook wel eens ‘Russische Beer‘ genoemd. Deze gaat typisch gepaard met een koude continentale luchtaanvoer uit het oosten. Deze transportkoude zorgt voor koude temperaturen in onze streken.

Natste november sinds 1901: november 1944

November 1944 was een zeer natte maand. In De Bilt viel er toen 183 mm aan neerslag, in Ukkel was dit 144 mm en waren er slechts 6 droge dagen. Daarmee viel er, in oorlogstijd dan nog, zelfs ongeveer 3 maal zoveel neerslag dan normaal. Het was slechts de 2e keer dat een neerslagsom van 150 mm werd overschreden tijdens de maand november. Oorzaak van het natte weer was de actieve straalstroom die met regelmaat van de klok lagedrukgebieden afstuurde op de Lage Landen. Deze zorgden voor veel bewolking en regenden dan ook uit boven onze regio.

Weerkaart van 15 november 1944 met een lagedrukgebied in onze buurt.

Zonnigste november sinds 1901: november 1989

De zonnigste novembermaand was deze van 1989. In Ukkel scheen de zon 136 uur, in De Bilt 113 uur. In beide streken is dit ongeveer het dubbele van wat we normaal aan zonuren zouden mogen verwachten in november. Door de persistente aanwezigheid van een hogedrukgebied in onze buurt kreeg de zon dan ook alle kansen om uitbundig te schijnen, in tegenstelling tot november 1944. In De Bilt was dit, naast 1920, de enige novembermaand waarop de grens van 100 zonuren werd overschreden.

Weerkaart van 16 november 1989 met een hogedrukgebied in onze buurt.

Recente speciale gebeurtenissen in november

Sneeuwstorm 25 november 2005

Op vrijdag 25 november leidde slechte weer tot wat nog steeds een van de drukste avondspitsen ooit was in de Benelux. Een lagedrukgebied gevuld met erg koude bovenluchten bracht ons namelijk een overvloed aan winterse neerslag. Bovendien verplaatste het lagedrukgebied zich traag, waardoor het slechte weer lange tijd aanhield. Verschillende clusters van winterse buien bleven zo lange tijd rond de Benelux heen draaien.

Door het gewicht van de hevige (natte) sneeuwval waren ook veel takken en elektriciteitskabels afgebroken, wat het extra gevaarlijk maakte. Op grote schaal lag er op die dag in Belgi├ź en Nederland 5 tot 10 cm (natte) sneeuw. Op sommige plaatsen viel er echter wel 15 tot plaatselijk 25 cm sneeuw. De neerslagmeting in Deelen (KNMI) van 25 november 2005 had met een totale hoeveelheid van 87,9 mm in 24 uur de grootste dagsom ooit in november gemeten.

Langs de westkust hadden ze dan weer te maken met een westerstorm met windkracht 9. In Hoek van Holland werd volgens het KNMI een van de zwaarste windstoten ooit in Nederland gemeten, met maar liefst 173 km/h. In IJmuiden werd een windstoot van 140 km/h gemeten.

Overstromingen november 2010

Een samenloop van omstandigheden zorgde in november 2010 voor overstromingen, die vooral in Belgi├ź veel schade opleverden. Een reeks lagedrukgebieden brachten in onze regio langdurige en hevige neerslag. Een andere belangrijke oorzaak van die overstromingen was de verharding van Vlaanderen en een bijgevolg te snelle afvoer van het regenwater. Dit leidde tot een ineffici├źnt drainagesysteem.

Het regende al stevig sinds 9 november 2010, maar vooral op 12 en 13 november 2010 viel er extreem veel regen in Belgi├ź. De grootste hoeveelheden per provincie bedroegen volgens het KMI 145,1 mm in Petite-Chapelle (Couvin) in Namen; 128,5 mm in Chastre-Blanmont (Chastre) in Waals-Brabant; 114,7 mm in Wortegem (Wortegem-Petegem) in Oost-Vlaanderen; 108,4 mm in Lanaken in Limburg; 106,5 mm in Brussegem (Merchtem) in Vlaams-Brabant; 103,3 mm in Oevel (Westerlo) in Antwerpen; 100,6 mm in Ukkel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest; 92,6 mm in Thimougies (Doornik) in Henegouwen en 89,5 mm in Kerkhove (Avelgem) in West-Vlaanderen. De problemen zorgden voor veel schade en zelfs doden.

Sommige linkjes bevatten affiliate

Yoni

Door Yoni

Afgestudeerd geograaf aan de KULeuven en doctorandus binnen klimatologie/glaciologie aan de VUBrussel. Binnen NoodweerBenelux ben ik vooral bezig met het schrijven van artikels en het programmeren van tools om bepaalde weerelementen te voorspellen.


Verder lezen

Alles bekijken