“Maart roert zijn staart”, ook dit jaar?

Met maart op de kalender komt er een einde aan de meteorologische winter (december, januari en februari). Het is nu de beurt aan het voorjaar waarin de dagen steeds langer worden en de zon hoger aan de hemel komt te staan. Dit hoeft echter niet te betekenen dat we direct overschakelen op lenteweer. Vooral de eerste meteorologische lentemaand staat bekend om haar ‘gure’ weertype met sneeuwbuien. Niet voor niets luidt het gezegde “maart roert zijn staart“, oftewel in maart kan het nog behoorlijk winteren.

De vraag is of het welbekende gezegde ook dit jaar weer opgaat. Wat is er op basis van de huidige weerkaarten te verwachten aan het begin van de aanstaande maartmaand? Welke impact heeft de stratosfeer op dit alles?

Uitwerking stratosferische opwarming in de troposfeer

Om de mogelijkheden voor koud weer in maart te kunnen voorspellen, dienen we niet alleen te kijken naar de lagere gedeelten van de atmosfeer (de troposfeer), maar ook naar wat er op grote hoogte (in de zogenaamde ‘stratosfeer’) allemaal gebeurt. Iets meer dan een maand geleden werd duidelijk dat er de stratosfeer rond 5 februari flink zou opwarmen. Een plotselinge, vrij snelle opwarming in de stratosfeer wordt ook wel een SSW (Sudden Stratospheric Warming) genoemd.

De SSW is er ook daadwerkelijk gekomen. Alleen zou deze nog twee tot drie weken tijd nodig hebben om zijn uitwerking te krijgen in de troposfeer. Op het moment van schrijven is het vrijdag 26 februari en bevinden we ons, zoals voorspeld, precies drie weken na het hoogtepunt van de SSW. En wat blijkt, juist nu gaan de weerkaarten op betrekkelijk korte termijn flink op de schop. We zien hogedrukblokkades boven de poolstreken ontstaan waardoor lagedrukgebieden begin maart gedwongen worden een zuidelijkere koers te volgen. Dit vergroot bij ons de kans op een koude maartmaand.

stratosfeer 6 februari

Een maand geleden zagen we dat de stratosfeer begin februari op de schop zou gaan. We zien een flinke opwarming (rode kleuren) boven Siberië. Het zou nog twee tot drie weken duren voordat dit door zou werken naar de troposfeer. (bron: meteociel.fr)

luchtdruk 4 maart

Verwachtingskaart vrijdag 4 maart voor het hele noordelijk halfrond. De poolwervel (koude lagedruk met kern boven de Noordpool) is helemaal uiteengeslagen. De overblijfselen van de poolwervel zijn 4 afzonderlijke depressies die elk hun eigen leven gaan leiden. Een mogelijkheid is dat de meest zuidelijke depressie (bij Londen) in een later stadium naar het zuidoosten afzakt. Aan de achterzijde komt de Benelux dan in een koude noordelijke of oostelijke stroming terecht. De kans op een koude maartmaand neemt hierdoor toe. (bron: wetteronline.de)

Nieuwe SSW in maart?

En het lijkt niet bij die ene SSW van begin februari te blijven. Zoals het er nu naar uitziet, komt er rond 5 maart een nieuwe opwarming in de stratosfeer. Het is eigenlijk een kopie van de vorige SSW, want ook ditmaal ligt het zwaartepunt boven Siberië. Op 30 kilometer hoogte (10 hPa) warmt daar op naar +4°C. Het heeft wel wat weg van een ‘final warming’, ware het niet dat een zuivere final warming pas na 21 maart plaatsvindt (wanneer de Noordpool weer zonlicht ontvangt).

De poolwervel, die momenteel al stukgeslagen is, krijgt daardoor wellicht nieuwe klappen te verduren. Nu is het voor de tweede helft van maart wel vrij gebruikelijk dat de poolwervel sterk in kracht afneemt. Bijzonderder is het dat de SSW van begin februari waarschijnlijk naadloos over lijkt te gaan in de volgende SSW. Iets dergelijks komt niet vaak voor.

De vraag is alleen of we van die tweede SSW nog kunnen profiteren. Voordat de effecten aan de grond merkbaar zullen zijn, bevinden we ons al eind maart. De zon wordt krachtiger, de daglengte neemt alleen maar toe en het Europese continent kan steeds verder opwarmen. Aflandige oostenwinden gaan eind maart niet meer onherroepelijk samen met koud weer. Maritieme stromingen blijven daarentegen nog wel vrij lang koel/koud (de Noordzee warmt in het voorjaar trager op dan het continent). We zullen daardoor steeds vaker een noordwestenwind moeten hebben om koud weer naar de Benelux te transporteren, in plaats van een (noord)oostenwind.

Al met al wordt het dus van groot belang waar eventuele hogedrukblokkades eind maart terechtkomen. Komen ze boven Scandinavië te liggen, dan kan het opwarmende continent overdag al goed zijn werk doen. De maximumtemperaturen komen in dat geval boven normaal uit. Komen de blokkades daarentegen op het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan te liggen, dan krijgen we met een noordwestelijke stroming wel vrij fris/koel weer voor de tijd van het jaar.

stratosfeer 5 maart 2

Verwachting voor de stratosfeer op zaterdag 5 maart. Opnieuw krijgen we met een SSW te maken. Het is bijna een kopie van de vorige SSW: wederom ligt het zwaartepunt boven Rusland. Door deze ontwikkeling neemt de kans op nieuwe hogedrukblokkades op het noordelijk halfrond richting het einde van maart toe. De vraag is alleen of het niet te laat is. De daglengte neemt in deze tijd van het jaar namelijk sterk toe waardoor het steeds moeilijker wordt om de winter naar de Benelux te krijgen. (bron: meteociel.fr)

Vooruitblik

Tot en met de maandwisseling blijft het droog en vrij koud, vooral in de nachten. Overdag ligt de temperaturen met 5 tot 7°C op een vrij normaal niveau voor eind februari, maar ’s nachts duikt het kwik vrijwel overal onder het vriespunt. Daarbij schijnt de zon flink en waait er een matige tot vrij krachtige noordoostenwind (3-5 Bft). Hierdoor kan het schraal aanvoelen.

De maandwisseling markeert meteen een weersomslag: waar februari droog en zonnig eindigt, gaat maart onbestendig van start. Lagedrukgebieden weten vanuit het westen weer onze regio te vinden, te beginnen op dinsdag 1 maart. Een front vanuit het westen probeert zachtere lucht over de Benelux uit te breiden, maar dit gaat niet zonder slag of stoot. Aan de grond is het namelijk nog vrij koud. De regen die zich op het front bevindt, wordt op veel plaatsen voorafgegaan door (smeltende) sneeuw. Tijdelijk kan de sneeuw blijven liggen, met name in de Ardennen, Luxemburg en Zuid-Limburg. In de avonduren wordt het overal zachter en verdwijnt de sneeuw weer. Al vrij snel komen er buien voor in de plaats. Ook de dagen erna spelen buien een belangrijke rol in het weerbeeld. De bovenlucht wordt kouder (op 850 hPa tot beneden de -5°C) en dat betekent dat er ook weer hagel en (smeltende) sneeuw bij de buien kunnen optreden. Hiermee doet “maart roert zijn staart” zijn naam eer aan.

De weerkaarten voor eind volgende week zijn zeer interessant om te volgen. Als gevolg van de SSW die begin februari plaatsvond, lijkt een deel van de poolwervel af te komen zakken naar het zuiden. Tegelijkertijd begint zich boven Noord-Europa een hogedrukgebied op te bouwen. Tussen deze systemen draait de wind bij ons naar het noordoosten. Mocht deze ontwikkeling doorzetten, dan krijgen we een langere periode van koud maartweer met algemene nachtvorst zelfs overdag temperaturen van amper 5°C. Koud dus!

Hoe lang zal maart dit jaar “zijn staart roeren”? Het antwoord weten we over iets meer dan een maand.

luchtdruk europa 5 maart

De weerkaart voor 5 maart schetst een setting waar ons winterhartje sneller van gaat kloppen. Hogedrukopbouw richting Scandinavië en lagedrukgebieden die een zuidelijkere koers gaan volgen. Dit allemaal als gevolg van de SSW van begin februari. In dit scenario komt de Benelux terecht in een koude noordooststroming. ’s Nachts lichte vorst en overdag slechts 5 of 6°C. Hoe lang gaat “maart roert zijn staart” dit jaar duren? (bron: wetteronline.de)

Bron uitgelichte afbeelding: nl.freeimages.com

  • Deze namiddag een nieuw artikel door Dexy Roelvink over de situatie in de weermodellen.

  • wim

    En de maand maart is 1.5 graad kouder verlopen dan normaal. Het is sinds oktober 2015 dat een maand nog eens te koud is verlopen. Benieuwd hoe April gaat verlopen. Een echte lente periode is nog altijd niet in zicht want vanaf maandag wordt het terug wisselvalliger.

  • Thomas

    In het algemeen winterse kaarten. Had het echt niet een paar maanden geleden gekund…

  • Paulus Piet

    Je bedoelt ivm de laatste SSW?

  • Thomas

    En wederom zien we deze synotopische situaties op het “juiste” moment…

  • Paulus Piet

    Dat viel mij ook al op. Van lente de komende tijd nog geen sprake. Het Azorenhoog drukt richting Groenland, waardoor de Benelux weer bereikbaar word voor afzakkende depressies uit het noorden.

  • wim

    Echt lenteweer is nog altijd ver weg, als we de kaarten mogen geloven en dan spreek ik over temperaturen van 15 graden en meer, eerder meertijds iets te koud voor de tijd van het jaar. Laat ons zeggen aangenaam voorjaarsweer. Maart is goed op weg om een te koude maand te worden. Ook in lijn met de vooruitzichten van EC32 eerder deze maand die een te koude maand voorspelde. En op basis van de kaarten ziet het ernaar uit dat het paasweekend geen toppertje worden op lente gebied. De lenteliefhebbers moeten nog eventjes wachten.

  • Bedankt Jeroen voor de scherpe opmerking en @pauluspiet:disqus voor de bijdrage aan artikels. Doe dit gerust ook voor oudere exemplaren op de website.

  • Paulus Piet

    Je hebt gelijk! Is aangepast.

  • Jeroen Maes

    Dat artikel van Servië is volgens mij wel bijna 2 jaar geleden gepubliceerd

  • Paulus Piet

    Momenteel laat de sterke El-Nina zich gelden op verschillende plaatsen op de wereld. Zo zijn er nu (voor mij) 3 gebieden bekent waar men kampt met wateroverlast. Te noemen; het zuid/zuidwesten van Amerika, het noorden van Spanje en delen van Servië. Vooral in Amerika en Servië heeft dit tot evacuaties en helaas tot slachtoffers geleid.

    https://www.rt.com/usa/335182-historic-floods-louisiana-texas/

    http://www.nu.nl/buitenland/3776677/doden-in-bosnie-en-servie-overstromingen.html

    http://www.hln.be/hln/nl/2654/Extreme-Aarde/article/detail/2641672/2016/03/09/Ongewoon-slecht-weer-teistert-Verenigde-Arabische-Emiraten.dhtml

    Verenigde Arabische Emiraten word aan het lijstje toegevoegd. ‘Er viel dan ook 240 millimeter water nabij Al-Aïn, waar het jaargemiddelde zo’n 78 mm is.’

  • Peter

    De zachte oplossingen lijken te winnen van de koude oplossingen. We krijgen een lange periode van droog en zonnig lenteweer en volgende week lijkt deze lente nog een tand hoger te schakelen. Gfs berekent voor volgende vrijdag en zaterdag temperaturen tot 20 (!) graden. EC houdt het iets rustiger qua temperatuur. Ook nog een interessant gegeven naar de winter van volgend jaar dat er prognoses zijn van ecmwf die een matige el nina tot ontwikkeling laat komen deze zomer. Dit kan eventueel positieve invloeden hebben op de winter van volgend jaar. Bron afbeelding: http://www.ecmwf.int/en/forecasts/charts/seasonal/2m-temperature-public-charts-long-range-forecast?time=

  • lieven

    En ook echt jammer als je die weerkaarten nu bekijkt: hadden we dit midden januari gehad dan was het op en top winter geweest.

  • lieven

    Hier nu toch een serieuse sneeubui over ons gekregen met vlokken van paar cm groot en dankzij isothermie is de temperatuur van +1 naar 0 gezakt. Mooi wit tapijtje. De eerste keer deze winter en wellicht ook de laatste.

  • Thomas

    Op zulke termijn adviseer ik altijd om naar het gemiddelde van de leden te kijken in de pluim. De onzekerheid is dan te groot en deze stippelijn kan trouwens een goede indicatie geven.

  • Jeroen Maes

    Na volgend weekend lijkt het wel interessant te worden. Ik zie het steeds weer boven Scandinavië en Oost Europa erg koud worden en ook voor hier gaan steeds minder leden (denk ik dat het zo heet) voor lenteweer maar meer voor temperaturen zoals we ze nu hebben of kouder.
    De winter of in elk geval sneeuwkansen werden hier de afgelopen al afgeschoten dus… maken die eerder koude oplossingen ook echt kans of hoe zien jullie het evolueren?

  • Thomas

    Harmonie moet het weer spannend maken.. Het enigte NWP model dat zo positief is maar blijkbaar wel het betrouwbaarste is… Ik hoop het in ieder geval!

  • Paulus Piet

    Kijk eens aan. Als er voor de Vlaamse kust al waarschuwingen gelden, dan mogen we onze borst gaan nat maken morgevroeg.

  • Peter
  • Peter

    Als het tijdelijk wit ligt ben ik persoonlijk al tevreden. Met zo een winter achter de rug ben ik nu heel snel tevreden.

  • jurgen

    Zoals je kan zien geen sneeuw voor het westen in het centrum komt het tijdelijk wel tot een laagje papsneeuw

  • Peter

    Update Harmonie en GFS: GFS nog altijd gunstig met tijdelijke sneeuw in het hele land, uitgezonderd van een brede kuststrook. De neerslag wordt namelijk pas winters als hij aan land komt. Harmonie is nog gunstiger met stevige sneeuwbuien in het westen, op sommige plaatsen door isothermie tot een uur of 11-12 en een neerslaggebied die zich ontwikkeld in de ochtend boven het centrum van het land (afbeelding hieronder). Het kan dus een zware ochtendspits worden. Verbeter me als ik het verkeerd zie.

  • Paulus Piet

    Net als GFS.. Wie weet zit het fenijn hem wel echt in de staart! haha

  • Situatie voor maandagochtend 7 maart, Europees weermodel berekent sneeuw voor onze regio.

  • Dexy Roelvink

    De komende tijd verandert er weinig in het heersende weertype. Het waait van tijd tot tijd stevig en dagelijks vallen er buien, sommige met een winters karakter. De maximumtemperaturen zijn met 7°C dan wel redelijk normaal voor de tijd van het jaar, maar tijdens de passage buien is het een stuk kouder. De noordenwind maakt het voor het gevoel ook nog eens extra guur. Pas na 10 maart zijn er signalen dat er wat gaat veranderen. Mogelijk gaan zich dan uitlopers van het Azorenhoog uitbreiden over het Europese continent. Minder neerslag, meer zon en geleidelijk een normalisering van de maximumtemperatuur (voor half maart is dit ongeveer 10°C).

  • Paulus Piet

    In Moskou laat Koning winter zich ook nog even zien.. De zwaarste sneeuwval voor begin Maart sinds 1966 !

    https://www.rt.com/news/334288-moscow-snowfall-photos-havoc/

  • Zegt u het maar, GFS 00:00 en een retrograde verplaatsing van luchtmassa’s. Deze weerkaarten zouden in putje winter bakken sneeuw, zeer lage temperaturen en complete winter veroorzaken. Helaas zeer slechte timing van de weergoden waardoor dit waarschijnlijk beperkt blijft tot winterse buien.

  • Komende week krijgen we onder leiding van een depressie in de buurt een winters scenario (helaas wel enkele weken te laat). Regelmatig kans op winterse neerslag vergezeld van een donderklap. Geen slechte vooruitzichten voor de liefhebber van mooie wolken en/of convectief weer.