Sneeuw, ijzel en extreme kou in een opwarmende wereld. Hoe kan dat?
0
Delen van de VS zijn al enkele dagen in de ban van een extreme koude-uitbraak met sneeuw, ijzel en diepvriestemperaturen. Eén van de meest intense koude-episodes van de laatste decades. Ook in de Benelux beleefden we in januari een winterse episode met sneeuw en ijzel. Koude die we niet meer gewoon zijn de laatste jaren, want we verbreken het ene warmterecord na het andere. De extreme koude zorgde voor de VS de afgelopen dagen ook voor enkele kouderecords. Dit vormt uiteraard ideaal voer voor klimaatsceptici. Want een vraag die we de afgelopen dagen vaak te horen kregen is “Waar is de klimaatopwarming, nu het zo koud is in de VS??’. Hoewel het contradictorisch lijkt, hoeft een opwarmend klimaat niet te betekenen dat er geen kou meer mogelijk is. Waarom? Dat leggen we graag uit in deze blog.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op YouTube
- Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Extreme kou in een opwarmende wereld?
Klimaatsceptici zitten op het puntje van hun stoel dezer dagen, want met de extreme koude in de VS hebben ze weer een heleboel munitie om te schieten richting de klimaatwetenschap. Want “Hoe valt de extreme kou die nu in de VS heerst te rijmen met een opwarmende wereld onder impuls van de klimaatopwarming??” Zonder achtergrondkennis zou je oordelen dat ze een sterk punt hebben waar niet veel tegenin te brengen valt. Maar niets is minder waar. Het is een schoolvoorbeeld van wat we “cherry-picking” noemen. Ze vergroten een welbepaald event uit, zonder het brede plaatje te zien en gebruiken deze tactiek om makkelijk mensen mee te krijgen met hun verhaal.
Weer vs. Klimaat
De redenering van klimaatsceptici klikt misschien evident, maar ze maken toch een cruciale denkfout. Want één enkele, in dit geval extreme, weergebeurtenis kan je niet zomaar linken aan het klimaat. Hoewel er een link is tussen beide, zijn “weer” en “klimaat” als dusdanig twee verschillende begrippen.
Het weer refereert naar de toestand van de atmosfeer voor een wel bepaalde plaats op een welbepaald tijdstip. Bijvoorbeeld: afgelopen week brak er extreme kou uit in de VS met sneeuw en ijzel, of vandaag sneeuwde het in het noorden van Nederland bij vriestemperaturen, terwijl het in het zuidwesten bewolkt maar droog was met temperaturen tot 6°C. Dat is het weerbeeld van deze week in de VS en vandaag in de Benelux.
Variabiliteit en cycliciteit in het weer
Het weer is erg variabel en varieert meestal sterk van dag tot dag, van week tot week en ook jaarlijks merken we dat er heel wat variabiliteit in het weer zit. Zo maakten we in 2023 en 2024 een extreme natte periode mee, terwijl 2025 net extreem droog verliep. Men spreekt ook wel van een zekere “natuurlijke variabiliteit”. En dat is eigen aan het weer. Daarnaast kunnen ook teleconnecties tussen oceaan en atmosfeer het weer beïnvloeden en zorgen voor enige “cycliciteit” in weerpatronen die na X aantal jaren weer terugkeren. Voorbeelden daarvan zijn El Niño en La Niña die de globale temperatuur- en neerslagpatronen danig kunnen beïnvloeden.
Het klimaat is het ‘gemiddeld weer’
Als we over het klimaat spreken, dan gaat dit niet over de korte termijn en variaties in het weer, maar net over de langere termijn en hoe het weer zich ‘gemiddeld’ gedraagt over een langere periode. Als referentie wordt daarbij meestal een periode van 30 jaar genomen. Daarbij kijken we naar trends die we kunnen waarnemen over deze tijdspanne, zoals bijvoorbeeld de evolutie van de temperatuur. Door naar trends en gemiddeldes te kijken, worden de jaarlijks extremen eruit gefilterd en krijg je een goed beeld van de klimatologische evolutie over een langere tijdspanne. En wat blijkt? Ons klimaat is in snel tempo aan het opwarmen.
De afgelopen drie jaren waren de warmste ooit gemeten. 2025 was het op twee na warmste jaar na 2024 en 2023. De gemiddelde temperatuur week daarbij zo’n anderhalve graad af van de temperatuur voor het pre-industriële tijdperk (1850-1900). Daarin voelen we duidelijk de hand van de menselijke impact door de verbranding van fossiele brandstoffen, die een stijging aan broeikasgassen in de atmosfeer teweeg heeft gebracht. Als gevolg van een verstoord broeikaseffect, zorgt dit ervoor dat de wereldwijde temperatuur in een recordtempo stijgt, met alle gevolgen vandien.
Minder sneeuw of net meer sneeuw?
Statistisch gezien neemt de kans op extreme kou en sneeuw af
We weten dus al dat het weer van jaar tot jaar sterk kan verschillen en dat er een continue afwisseling is van koelere en warmere jaren. Gemiddeld zien we een stijgende trend in de temperatuur, maar dat wil dus niet zeggen dat er geen koude meer kan voorkomen door natuurlijke variatie. Beide aspecten in rekening genomen, zal de klimaatopwarming zorgen voor een duidelijke toename in de warmterecords met een sterke toename van de extreme warme temperaturen. Langs de andere kant wordt koude ook minder waarschijnlijk, maar dit is minder uitgesproken dan de toename in warme extremen.
Gemiddeld gesproken neemt de kans op koude dus wel af doordat het warmer wordt. Dat geldt ook voor de kansen op sneeuw. Doordat onze atmosfeer opwarmt, neemt de kans op vorst- en ijsdagen alsook de kans op sneeuw af, zeker in onze contreien in gematigde breedtegraden. Dat betekent dus dat we steeds vaker met gewone regen of smeltende sneeuw te maken krijgen.
Een warme atmosfeer zorgt voor meer vocht en extremere neerslag
Enkel als alle puzzelstukjes juist vallen en we te maken krijgen met een koude uitbraak van polaire of arctische lucht, kan dit soms nog sneeuw opleveren van betekenis. En net in zo’n situaties kan het ook extreem worden. Enerzijds omdat een warmere atmosfeer ook meer vocht kan bevatten. Gemiddeld is dat zo’n 7% per graad opwarming. Dit extra vocht vertaalt zich in extremere neerslag die steeds vaker buiig wordt door een toenemende onstabiliteit. Ook de oceanen warmen op, en door extra verdamping komt op die manier veel vocht in de atmosfeer terecht die langer kan worden vastgehouden onder hogere temperaturen. Dit kan extreme regenval opleveren in de meeste gevallen, maar bij uitbraak van arctische of polaire lucht kan dit ook zorgen voor intensere sneeuwval. Zeker wanneer je te maken hebt met een luchtmassagrens en activering van frontale systemen.
Veranderingen in poolwervel en straalstroom kunnen extreem weer beïnvloeden
Daarnaast speelt ook de atmosfeerdynamica een rol, met name de verdeling van de verschillende weersystemen, de sterkte en het patroon van de poolwervel enerzijds en de straalstroom anderzijds. Want ook daar zien we een verschuiving de laatste jaren met steeds vaker verstoorde weerpatronen.
Verstoorde poolwervel en straalstroom
Een extreme uitbraak van arctische of polaire lucht vanaf de Noordpool doet zich meestal voor wanneer de polaire vortex en de polaire straalstroom sterk verstoord zijn en afwijken van hun normaal patroon. In een ideaal scenario bij een sterke koppeling tussen de troposfeer en de stratosfeer kan een plotse stratosferische opwarming na verloop van tijd de poolwervel en ook de straalstroom zodanig verstoren dat deze grilligere vormen aanneemt. Daarbij kan de traditionele west-oost oriëntatie kantelen naar een noord-zuidpatroon of zelfs ook een oost-westverdeling. Bij een noord-zuidpatroon kan er een uitbraak ontstaan van koude arctische of polaire lucht die ver zuidwaarts kan zakken. Dit kan extreme kou opleveren en gaat vaak gepaard met groeiende sneeuwkansen. Bij een meer oost-westpatroon kan er een patroon ontstaan met Siberische transportkoude in ideale scenario’s door een hogedrukgebied nabij Scandinavië of Rusland.
Polaire Amplificatie
De extreme koude van de VS en ook de winterkoude in noordwest-Europa dit winterseizoen zijn beide toe te schrijven aan verstoringen in de poolwervel en bijhorende verstoord patroon van de straalstroom met een stevige arctische uitbraak met uitstroom van zeer koude lucht richting gematigde breedten. De sterk meanderende straalstroom en bijhorende extremere weerfenomenen is een steeds vaker terugkerend patroon de jongste jaren. Binnen de klimaatwetenschap bestaat hier nog wat onenigheid over, maar vele studies linken het grilliger verloop van de straalstroom met wat we noemen de “polaire amplificatie”.
De noordpool warmt tot 3 à 4 keer sneller op ten opzichte van de rest van de wereld. Daardoor neemt gemiddeld gesproken het contrast in temperatuur tussen de poolregio en de evenaar af. En dit contrast vormt net de motor van de straalstroom. Doordat de straalstroom zwakker zou worden, vertoont deze vaker een grilliger patroon met grotere meanders, wat kan zorgen voor extreme temperatuurcontrasten tussen polaire of arctische lucht die soms ver zuidelijk kan zakken en warme subtropische lucht die soms ver noordelijk kan oprukken. De verstoring van de poolwervel en straalstroom kunnen op deze manier extremere weersituaties in de hand werken, waarbij zowel zeer koude als zeer warme extremen kunnen voorkomen in temperatuur.
De conclusie?
Ondanks de klimaatopwarming, kunnen ook in de toekomst nog te maken krijgen met een uitbraak van koud weer. In sommige gevallen kan dat zelfs extreme koude zijn zoals afgelopen week in de VS, door een uitbraak van zeer koude arctische lucht door sterke verstoringen in de straalstroom en poolwervel. Ook in een opwarmend klimaat zouden deze verstoringen vaker in de hand gewerkt kunnen worden. De kans op kou en sneeuw neemt statistisch gezien wel af, maar de kans op extreme neerslag (dus ook sneeuw) neemt wel toe door de warmere atmosfeer. En vergeet niet: het weer is niet hetzelfde als het klimaat! Er zullen steeds koudere en warmere jaren voorkomen. Maar gemiddeld gezien warmt het op. Met deze kennis kan je vanaf heden dus stevig weerwoord bieden tegen een klimaatscepticus. En misschien is het nog meer motivatie om te spreken over de ‘klimaatverstoring’ dan wel over de ‘klimaatopwarming’.