Atmosferische rivier en Fujiwhara-effect teisteren het Iberisch Schiereiland

Spanje en Portugal zijn in de greep van twee zeldzame weersverschijnselen! Als een atmosferische rivier nog niet genoeg is, wordt die nog versterkt door het Fujiwhara effect. Daarom wordt het Iberisch Schiereiland al dagenlang geteisterd door aanhoudende zware neerslag. Zowel regen als sneeuw én krachtige windstoten bepalen het weerbeeld. Een ongezien aantal weerswaarschuwingen is uitgevaardigd.

• Volg NoodweerBenelux op X en Facebook
• Blijft up-to-date met weervideo’s op YouTube

Storm Joseph is de oorzaak van de weerellende in Spanje en Portugal. Joseph is een zeer sterk lagedrukgebied dat zich uitzonderlijk traag verplaatst. In combinatie met een sterke atmosferische rivier zorgt dit voor extreme neerslag in grote delen van Spanje en Portugal.

• Een andere bekende atmosferische rivier is de Pineapple-express.

De gevolgen zijn aanzienlijk. In meerdere regio’s hebben de weerdiensten code oranje afgegeven. Scholen zijn gesloten, landwegen en bruggen werden uit voorzorg afgesloten en het dagelijks leven is ernstig verstoord. In sommige steden is zelfs een korte wandeling op straat niet zonder risico.

• Geïnteresseerd in het weer? Bekijk dan dit weerboekje!

Dodelijk stormweer, rukwinden en zware neerslag in Spanje en Portugal

Zo kwam in Torremolinos (Zuid-Spanje) dinsdag een 31-jarige vrouw om het leven toen een palmboom door zware windstoten werd ontworteld en omviel. Zij is het meest recente dodelijke slachtoffer van het extreme weer dat Spanje deze winter teistert.

Ook Portugal kreeg gisteren te maken met stormgeweld door storm Kristin. Windstoten met orkaankracht van 140 km per uur werden opgemeten. En autobestuurder in Lissabon kwam onder een omvallende boom terecht en overleefde de slag niet.  

• Wind met orkaankracht komt ook wel eens voor aan de kusten van de Benelux.

Zowel Joseph als Kirstin zijn maar enkele van de vele stormdepressies die de Atlantische weergoden de laatste weken op West-Europa afvuren.

• Storm Ingrid maakte het vorige week nog bont.

Wat is het Fujiwhara-effect?

Het Fujiwhara-effect treedt op wanneer twee of meer lagedrukgebieden elkaar naderen en met elkaar in interactie treden. In plaats van elkaar te passeren, beginnen de systemen om elkaar heen te roteren of vertragen ze elkaars beweging aanzienlijk.

In sommige gevallen kunnen ze zelfs vrijwel stil komen te liggen omdat ze elkaar afremmen. Dat is een van de redenen waarom het Iberisch Schiereiland zoveel regen over zich krijgt.

• Meer over het Fujiwhara-effect. Stormen Marco en Laura waren al eens in een Fujiwhara-dans verwikkeld.

Storm Joseph, op zichzelf al een krachtig systeem met intense regenbanden, is in wisselwerking geraakt met een nabijgelegen lagedrukgebied: Chandra. Door deze interactie blijft de storm langdurig boven hetzelfde gebied hangen. Er wordt voortdurend, als via een transportband, vochtige lucht vanaf de Atlantische Oceaan aangevoerd. Het resultaat is een eindeloze opeenvolging van regenfronten, die urenlange en zelfs dagenlange neerslag veroorzaakt.

Risico op overstromingen wordt groter …

Meteorologen geven aan dat het Fujiwhara-effect vooral van dinsdagavond tot woensdagochtend zeer actief was. In die periode vielen er lokaal uitzonderlijk grote hoeveelheden regen (onder andere in Portugal). Doordat het systeem niet kan wegtrekken of verzwakken, stapelen de neerslagsommen zich op en neemt het risico op overstromingen snel toe.

… om maar te zwijgen van landverschuivingen

Grote hoeveelheden regen kunnen in bergachtige gebieden ook landverschuivingen teweegbrengen. We zagen dat vorige zondag (25 januari 2026) in Sicilië, waar de regen vorige week met bakken uit de lucht viel.

Vooral als de ondergrond uit (vrij) losse sedimentlagen bestaat, kan die verzadigd raken en haar interne cohesie verliezen, waardoor een stuk gesteentemassa als één blok naar beneden schuift. Als daar nog eens veel water bij komt kijken, zijn ook levensgevaarlijke modderstromen niet uitgesloten.

• Wat als het regent op kurkdroge grond?

Atmosferische rivier voedt regenweer op het Iberisch Schiereiland

Storm Joseph die in een Fujiwhara-effect verwikkeld is, fungeert als drijfveer voor een krachtige atmosferische rivier. Dit is een langgerekte, extreem vochtige luchtstroom die waterdamp vanuit subtropische en tropische gebieden over de oceaan transporteert. Meteorologen omschrijven ze vaak als “vochtsnelwegen”. In het geval van het Iberisch Schiereiland, komt het vocht van de Caraïben!

• Caraïben: vaak postkaartweer, maar ook orkanen. Orkaan Melissa zal niet snel vergeten worden.

Gevolgen van atmosferische rivier op het Iberisch Schiereiland

De atmosferische rivier voert continu warme, vochtige lucht aan richting Iberisch Schiereiland. Wanneer deze lucht botst met het Spaanse reliëf, condenseert het vocht snel tot zware regen.

Vooral in het noordwesten van Spanje, zoals Galicië, zijn de omstandigheden kritiek: de bodem is al verzadigd door eerdere regen en rivieren staan hoog. Maar ook in de omgeving van Madrid, die normaalgezien eerder bekend staat om droogte, is het heel erg nat.

Waarschuwingen voor regen, sneeuw en wind in Spanje en Portugal

De weerdiensten hebben voor vandaag (woensdag 28 januari) waarschuwingen afgegeven in alle autonome regio’s van Spanje. Regenwaarschuwingen gelden onder meer voor Andalusië en Castilië-La Mancha. Voor harde wind zijn onder andere Andalusië, de Balearen, Catalonië, Madrid, Murcia en Valencia gewaarschuwd. Er gelden ook sneeuwalarmen in grote delen van het binnenland en het noorden, terwijl langs vrijwel de gehele kust gevaarlijke toestanden worden verwacht. (“Mala mar”, slechte zee, zeggen ze in Spanje.)

• Deiningsgolven en meteotsunami’s zijn allebei mogelijk bij stormweer op zee.

De combinatie van langdurige regen, harde wind en sneeuw vergroot de kans op uit hun oevers tredende rivieren, lokale wateroverlast, omvallende bomen en schade aan infrastructuur.

• Ooit al gehoord van een stormglas? Bestel het hier!

Het grootste gevaar schuilt in de duur van de situatie: omdat de grond geen water meer kan opnemen, leidt elke nieuwe regenbui direct tot extra afstroming (“run-off”) en mogelijk plotselinge overstromingen.

Zolang storm Joseph Iberië blijft teisteren, waarschuwen meteorologen voor een aanhoudend onstabiel weerbeeld.

Inwoners wordt aangeraden de weersverwachtingen nauwlettend te volgen, niet-noodzakelijke verplaatsingen te vermijden en de veiligheidsadviezen van de autoriteiten strikt op te volgen, zolang dit winteroffensief op het Iberisch Schiereiland voortduurt.