Slotakkoord winter: de poolwervel staat op instorten en splitst in twee

De poolwervel schopt keet, zoals te verwachten als de lente voor de deur staat. Een krachtige verstoring in de stratosfeer is zich boven het noordelijk halfrond aan het uitspelen en zal leiden tot een instorting van de poolwervel. Weermodellen laten begin maart een duidelijke omkering zien van de wind op zo’n 30 kilometer hoogte. Dat gaat gepaard met een “plotselinge stratosferische opwarming” (SSW, sudden stratospheric warming). We kunnen dit fenomeen zien als het slotakkoord van winter 2025-2026.

• Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
• Volg de interessante weerberichten op Youtube

In mensentaal komt het erop neer dat de poolwervel er voor dit seizoen de brui aan geeft. De winddraaiing markeert niet alleen een verzwakking van de poolwervel, maar een volledige instorting, én zelfs een opsplitsing van de hogeluchtcirculatie boven de noordpool.

Wat is de poolwervel?

De poolwervel is het winters circulatiesysteem dat koude lucht boven het poolgebied vasthoudt, als in een snelle draaikolk. Dit systeem is vooral actief wanneer de pool geen zonlicht meer krijgt waardoor het berekoud wordt. Het systeem strekt zich verticaal uit van het aardoppervlak tot zeer hoog in de stratosfeer. De poolwervel is het best te bestuderen op 10 hPa of 30 kilometer hoogte.

• Ook het voorbije najaar was de poolwervel vrij wispelturig en splitste soms in twee. Dat is zeldzaam in november.

• Een recordvroege SSW in december?

Poolwervel stort in

Zolang de poolwervel op volle toeren draait, blijven de koudste luchtmassa’s opgesloten rond de Noordpool en verlopen de winters in de gematigde breedtegraden relatief zacht.

Maar wanneer de poolwervel, ook gekend als polaire vortex, verzwakt of uiteenvalt, kan Arctische lucht zuidwaarts uitstromen richting Noord-Amerika, Siberië en Europa. De gekende en gevreesde koude-uitbraken die we in de lente vaak zien, zijn daar een gevolg van.

• De extreme kou waarmee de VS te kampen kreeg, was ook een gevolg van een kwakkelende poolwervel en sterk meanderende straalstroom die niet weet wat hij wil.

Stratosfeer warmt abnormaal op: meer dan 20 graden Celsius bovengemiddeld

Wat de huidige situatie bijzonder maakt, is de kracht van de opwarming in de stratosfeer. Prognoses tonen temperaturen die op 10 hectopascal – ongeveer 30 kilometer hoogte – meer dan 20 graden Celsius boven normaal prijken.

• Meer weten over klimaat? Bestel hier jouw boek over klimaatverandering.

Poolwervel splitst in twee subwervels: gevolgen Noord-Amerika en Europa

Tegelijk draaien de normaal westelijke poolwinden om naar oostelijke richtingen. Die combinatie bevestigt een volwaardige SSW-event, die de poolwervel uiteenrijt in twee afzonderlijke circulaties, zogeheten sub-wervels.

De eerste effecten zijn al zichtbaar in de weersverwachtingen. Boven Canada ontwikkelt zich een uitgesproken lagedrukgebied dat koude lucht naar het zuiden stuwt. In het noorden en noordoosten van de Verenigde Staten worden temperaturen rond of onder het vriespunt verwacht, met winterse neerslag en verhoogde kans op sneeuwstormen.

• Grillige poolwervel deze winter én La Niña.

Tegelijkertijd bouwt zich een hogedrukgebied op boven Europa, wat daar juist zachter dan normale omstandigheden zal bevorderen.

Intussen komt een van de sub-wervels van de gefragmenteerde poolwervel boven Siberië te liggen. De stenen zullen er uit de grond vriezen bij temperaturen van 30 graden onder nul, maar de permafrost klaagt er niet om.

• Meest noordelijke plek van Eurazië (in Siberië) was vorige zomer ongezond warm.

In de tweede week van maart kan opnieuw koudere lucht vanuit West-Canada uitstromen naar het noorden en midden van de VS, terwijl het oosten tijdelijk zachter blijft.

Uitstel (maar geen afstel) wat betreft de effecten van de poolwervel op het aardoppervlak

Belangrijk is dat processen hoog in de stratosfeer zich niet meteen laten voelen aan het aardoppervlak. Onderzoek wijst uit dat het 10 dagen tot een maand kan duren vooraleer een plotselinge stratosferische opwarming volledig doorwerkt tot in de lagere delen van de atmosfeer. Dat betekent dat de stuiptrekkingen van de poolwervel het weer tot diep in maart en mogelijk begin april kunnen laten voelen.

• Schadelijke nachtvorst in de lente: schuld van een ingestorte poolwervel en gevaarlijk voor de fruitteelt!

Zeggen de langetermijnmodellen al iets?

VS en Canada: koud

Langetermijnmodellen suggereren dat de gevolgen van de gefragmenteerde poolwervel zich tot de derde en vierde week van maart doen voelen. Boven Canada blijft een lagedrukkern dominant, met koude tot gevolg in delen van de Verenigde Staten.

• Geïnteresseerd in het weer? Schaaf je kennis dan bij met dit leuke weerboek.

Europa mild, maar Siberische kou ligt misschien op de loer

Voor Europa lijkt de eerste helft van maart overwegend zacht te verlopen onder invloed van hogedruk. Anomaliekaarten tonen eerder rood dan blauw (dus iets warmer dan gemiddeld in grote delen van Europa). Toch is een latere weersomslag niet uitgesloten. Mocht de Siberische sub-vortex verder westwaarts verschuiven, dan kan koudere lucht alsnog dichter naar Europa komen.

Groenland beïnvloedt Atlantische dynamieken

Tegen het einde van maart wijzen sommige runs op een hernieuwde opbouw van hogedruk bij Groenland, wat Atlantische storingen zuidelijker kan dwingen en koelere lucht naar West- en Midden-Europa kan brengen.

• Wanneer is een SSW een final warming?

Slotakkoord winter 2025-2026

De verwachte stratosferische opwarming vormt daarmee het meteorologische slotakkoord van de winter 2025-2026. Hoewel de poolwervel elk voorjaar verzwakt naarmate de zon het poolgebied opnieuw belicht, verloopt dit proces niet elk jaar zo abrupt. Een uitgesproken omkering van de windrichting en opsplitsing zoals we nu zien, vergroot de kans op uitgesproken en langdurige weersafwijkingen in de overgang naar de lente.

Conclusie: de grillen van de poolwervel zullen nog wekenlang bepalend zijn voor het regionale weerbeeld.

Bron.