Uitzonderlijk vroege SSW in november: krijgen we daardoor winterweer in december?
Hoog boven de Noordpool heeft zich begin november een uitzonderlijke gebeurtenis voorgedaan. Een plotse opwarming van de stratosfeer (Sudden Stratospheric Warming, SSW) heeft de poolwervel sterk verzwakt. Het gaat om de vroegste SSW sinds het begin van de moderne waarnemingsreeksen. Maar betekent dit ook dat we in België en Nederland rekening moeten houden met een koude start van de winter? Dat is voorlopig nog lang niet zeker. Vooral de wisselwerking tussen de stratosfeer en de lagere atmosfeer zal de komende weken bepalend zijn en daar zijn de weermodellen het duidelijk nog niet over eens.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op YouTube
- Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
- Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten via: Google!
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Wat is er precies gebeurd?
Normaal gesproken bevindt zich tijdens de wintermaanden op ongeveer 30 kilometer hoogte (10 hPa) een krachtige poolwervel, met sterke westenwinden die rond de Noordpool circuleren. Wanneer grote atmosferische golven vanuit de troposfeer doordringen tot de stratosfeer, kunnen ze deze circulatie aanzienlijk verzwakken. Daarbij kan de temperatuur in de polaire stratosfeer op korte tijd sterk stijgen. Tijdens een krachtige SSW kunnen de westenwinden zelfs tijdelijk omkeren (oostwaarts worden dus). Dat gebeurde rond 11 november 2026, uitzonderlijk vroeg in het winterseizoen. Intussen tonen de weermodellen dat de poolwervel zich op grotere hoogte opnieuw begint te versterken. Toch blijft de invloed van de eerdere verstoring duidelijk zichtbaar in de lagere stratosfeer, en dat maakt het interessant voor een impact op ons weer.

Zal de verstoring doordringen tot het aardoppervlak?
Zal de verstoring doordringen tot het aardoppervlak? Dat is momenteel de belangrijkste vraag. Na een SSW kunnen atmosferische afwijkingen zich vanuit de stratosfeer geleidelijk naar lagere hoogtes uitbreiden. Dit proces, ook wel stratosfeer-troposfeerkoppeling genoemd, kan één tot meerdere weken duren. Vaak spreken we over 3 weken, al is het zeker niet altijd die termijn.
- Liggen jouw sneeuwkettingen al klaar?
Wanneer deze koppeling voldoende sterk is, kan de straalstroom op 200-300 hPa (de motor van ons weer) verzwakken of een meer golvend patroon aannemen. Hierdoor neemt de kans op langdurige hogedrukblokkades boven bijvoorbeeld Groenland of Scandinavië toe. Zulke blokkades kunnen de gebruikelijke westelijke aanvoer van zachte oceaanlucht onderbreken en de weg vrijmaken voor koudere lucht uit noordelijke of oostelijke richtingen. En zo zien we dus vaak een verhoogde kans op winterweer na een SSW.

De nieuwste berekeningen laten zien dat de positieve geopotentiële hoogteafwijkingen (hoger/warmer dan normaal), die samenhangen met de verzwakte poolwervel, langer aanwezig blijven in de lagere stratosfeer. Een duidelijke en aanhoudende doorwerking tot aan het aardoppervlak is echter nog niet overtuigend zichtbaar. Een SSW betekent dus zeker niet automatisch dat we winterweer krijgen, de koppeling moet er eerst komen.
Ook de tropen spelen een belangrijke rol
Naast de stratosfeer wordt onze atmosferische circulatie sterk beïnvloed door processen die zich lager in de atmosfeer afspelen. Vooral ontwikkelingen in de tropen zijn hierbij belangrijk. Denk aan tropische cyclonen en grootschalige atmosferische golven langs de evenaar, waaronder de Madden-Julian Oscillation (MJO). Deze beïnvloeden de organisatie van tropische onweersactiviteit en kunnen via atmosferische golf- en impulsuitwisselingen de circulatie op hogere breedtegraden veranderen. Het is vooral de mate waarin deze tropische invloeden samenvallen met de verstoring vanuit de stratosfeer die bepalend kan worden voor het weerbeeld in de eerste helft van december.

Twee mogelijke scenario’s voor begin december
In een eerste scenario versterken de verschillende atmosferische invloeden elkaar nauwelijks. De straalstroom blijft dan relatief actief en lagedrukgebieden kunnen zich blijven verplaatsen vanaf de Atlantische Oceaan richting West-Europa. Voor België en Nederland zou dat eerder wisselvallig weer betekenen, met regelmatige neerslag en afwisselend zachtere en koelere perioden, maar zonder langdurige winterse omstandigheden.

In een tweede scenario versterken de invloeden vanuit de stratosfeer en troposfeer elkaar wel. Hierdoor kan een meer geblokkeerd circulatiepatroon ontstaan, met hogedrukgebieden op noordelijke breedtegraden en een zuidelijker of meer golvend verloop van de straalstroom. In dat geval neemt de kans op langere koudeperioden in delen van Europa toe. Of ook de Benelux daarvan profiteert, hangt vervolgens sterk af van de precieze positie van de hogedrukgebieden. Een blokkade kan bij ons zowel droog en koud weer als relatief zachte omstandigheden opleveren.

Wat zeggen de nieuwste verwachtingen?
De afgelopen dagen is er in de sub-seizoensverwachtingen een voorzichtige verschuiving zichtbaar richting een grotere kans op hogedrukblokkades tijdens de eerste helft van december. Ook de verwachte ontwikkeling naar een neutralere of negatieve fase van de Arctische Oscillatie (AO) en Noord-Atlantische Oscillatie (NAO) zijn opmerkelijk. Dergelijke patronen gaan regelmatig samen met een zwakkere westcirculatie en een verhoogde kans op koudere luchtstromingen richting Europa. Toch is het signaal voorlopig onvoldoende uitgesproken om langdurig geblokkeerd weer te verwachten.

Voor de tweede helft van november blijft een relatief mobiele westelijke circulatie in verschillende modelverwachtingen nog dominant. De evolutie tijdens de komende week wordt dan ook bijzonder interessant. Vooral de mate waarin de atmosferische afwijkingen vanuit de stratosfeer verder naar beneden doordringen, en of de verschillende weermodellen eenzelfde circulatiepatroon beginnen te ondersteunen, zal meer duidelijkheid brengen.
- Geïnteresseerd in het weer? Bestel dan zeker dit leuke weerboekje!
