Grillige poolwervel en La Niña: gevolgen voor winter 2025-2026?
2
Twee enorme weersystemen die het weer wereldwijd beïnvloeden, lopen dit najaar in tandem: de poolwervel die uit z’n draai is en een La Niña die aan de zwakke kant is. Een vooruitblik op de winter wijst op de invloed van beide. Het gevolg van deze mix is dat grote drukpatronen dynamischer worden en de kans op koudere winterperiodes en felle koudeuitbraken toeneemt, zowel in Europa als in Siberië, de Verenigde Staten en Canada.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op Youtube
De winter is met een klap begonnen. Een ijzige noordelijke stroming houdt West-Europa in een wurggreep. Of uit een andere hoek bekeken, de polaire lucht brengt sneeuwpret. Als we breder kijken, zien we dat de nieuwe seizoensmodellen ook elders in het noordelijk halfrond een onderkoelde start van de winter schetsen.
- Met dit boek leer je zelf bij over het weer!
La Niña en verstoorde poolwervel vallen samen
De aanleiding ligt in twee krachtige en drijvende factoren die deze winter samenvallen: een zwakke La Niña én een uitzonderlijk vroege verstoring van de poolwervel in de stratosfeer in de vorm van een sudden stratospheric warming of SSW. Die combinatie zal de winter een scherp randje geven, wat we nu in feite al zien, al is de winter in strikte zin nog niet begonnen.
Zwakke La Niña tot minstens begin van de lente
In de Stille Oceaan koelt het water steeds verder af. Het gebied waarin de ENSO (El Niño Southern Oscillation) wordt gemeten om de wisselwerking tussen El Niño en La Niña in kaart te brengen, laat een koude anomalie zien. Klimaatmodellen verwachten dat deze La Niña zwak tot matig blijft en aanhoudt tot ten minste het begin van de lente.
- La Niña is deel van de ENSO in de Stille Oceaan, maar ze bestaat ook zoiets als de Atlantische La Niña.
La Niña in Noord-Amerika
Al is deze La Niña eerder zwak, ze kan de wintercirculatie aardig naar haar hand zetten. Historisch levert dit patroon een blokkade op boven de noordelijke Stille Oceaan, een lagedrukgebied over Canada en een naar het zuiden afgebogen straalstroom. Daarmee stroomt koude lucht gemakkelijker de noordelijke en centrale Verenigde Staten binnen.
- Temperatuursgrillen en de permafrost van Canada.
La Niña in Europa
De invloed van de ENSO is ook in Europa te voelen maar is minder duidelijk omlijnd. Voor Europa betekent dit vaak een sterkere westcirculatie: natter weer in het noorden, droger in het zuiden en wisselvallige, soms koude uitbraken in de winter. Maar in het algemeen is de invloed in Europa niet zo sterk uitgesproken.
- Over de komst van La Niña spraken we al in september. Mogelijks zou ze bijdragen tot een kouder winterseizoen in Europa. La Niña zou zwak zijn en van korte duur, maar nu blijkt dat ze toch langer zal aanhouden.
Poolwervel ongewoon vroeg verstoord
Meteorologen zijn ook in de ban van het tweede fenomeen: een ongewoon vroege en krachtige verstoring van de poolwervel of polaire vortex. De poolwervel, als het ware een enorme tol van ijskoude lucht die van de troposfeer tot hoog in de stratosfeer reikt, houdt normaal gesproken de poolkou opgesloten. Wanneer hij verzwakt of instort – wat gebeurt tijdens een Sudden Stratospheric Warming (SSW) – ontsnapt de koude lucht en stroomt die de gematigde breedten in.
- Lees ons recente en gedetailleerde overzicht van de SSW waar we in november op getrakteerd worden.
Een SSW wordt normaalgezien meer gevreesd in de lente. Voorjaarskou kan de fruitteelt ernstig aantasten door vorst. De huidige SSW is daarom uitzonderlijk vroeg.
Komt er een ‘major’ sudden stratospheric warming?
De signalen van de SSW die voor de boeg ligt zijn opvallend sterk: oplopende temperaturen in de midden-stratosfeer, een ‘opbollend’ hogedrukgebied dat de poolwervel vervormt, en modelruns die wijzen op een mogelijke volledige omkering van de wind, het ultieme kenmerk van een ‘major’ SSW.
Het zou een van de vroegste stratosferische verstoringen zijn in zeventig jaar. Slechts drie eerdere gevallen vonden even vroeg in het seizoen plaats. Alledrie resulteerden in een uitgesproken koude decembermaand in Noord-Amerika door felle koudeuitbraken.
- Wat zijn de gevolgen van een negatieve NAO?
Gevolgen van een verstoorde poolwervel
Verenigde Staten
Voor december 2025 beschrijven de modellen een blokkade op de Noordpool, een lagedrukgebied over Canada en een krachtige noordenwind die ijskoude lucht tot diep in de Verenigde Staten blaast. De eerste week van december zou meteen al een scherpe uitbraak van poollucht kunnen brengen, met winterse omstandigheden tot ver in het oosten en midden van de VS. Amerikanen kunnen alvast duimen voor een witte kerst.
Europa
Ook Europa voelt de invloeden, maar meer gedempt. Een hogedrukgebied boven het noorden van het continent kantelt de stroming, waardoor lucht uit het oosten en noordoosten makkelijker binnentrekt. Dat levert een droge, Siberische kou op in West- en Centraal-Europa en vergroot de kans op sneeuwval, vooral in december. Misschien krijgen wij ook, ondanks klimaatverandering, toch nog eens een witte kerst.
- Zorg dat je een ijskrabber in huis hebt.
Klimaatverandering?
In het algemeen zal de combinatie van de ENSO en de poolwervel voor een koudere winter (of begin van de winter) zorgen op delen van het noordelijk halfrond. Maar denk zeker niet dat klimaatverandering daarmee minder impact heeft of afgeremd wordt. Wereldwijde temperatuursgemiddelden blijven hoger dan normaal.
- Lees in dit boek alles over het klimaat.
Bron.