Na reflectieve SSW een flinke omwenteling in het weer op komst
3
Op sommige momenten lijkt het alsof het alleen maar zacht weer kan worden in de winter. Zeker als de weerkaarten, ondanks een record vroege SSW, dagen of wekenlang een zuidwestelijke stroming tonen. Dan lijkt er maar één factor van belang: de klimaatverandering, lees klimaatopwarming. Nu, rond de zonnewende, worden met enige vertraging dan toch eindelijk de bakens verzet. In dit blog wil ik meer duidelijkheid te geven over hoe en waarom.
Een recordvroege SSW?
Op 28 november zwakte de zonale stratosferische wind af tot -0,13 meter per seconde (Simon Lee). Op uurlijkse basis op 60 graden noorderbreedte zelfs slechts -0,02 m/s. Een SSW dus, even vroeg als het oude record uit 1958. Volgens de onderstaande grafiek was het echter net geen SSW. Wel of geen SSW is min of meer arbitrair, in dit geval is het meer een kwestie van statistiek. De twijfel kan niet de reden zijn waarom winterweer uitbleef. Wat was dan wel de reden?
Beperkte heat flux
In het onderstaande diagram wordt de heat flux (vT) noordelijk van 30 graden noorderbreedte getoond. We zien een matig sterke impuls halverwege november die tot 10 hPa hoogte reikt. Tegen het einde van de maand gevolgd door een tweede impuls vanuit de troposfeer. Die ketste af op de stratosfeer, juist in de periode waarin de poolwervel op zijn zwakst was. Daarna begin december herhaalde dit proces zich nog eens. Judah Cohen in zijn blog brengt dat treffend in beeld.
- Meer leren over het weer? Check dit boek
Reflectieve SSW
Deze bijzonder vroege SSW ging begin december weliswaar gepaard met verhoogde geopotentiaal in de stratosfeer, maar de blokkerende uitwerking die je bij de ‘Warming’ verwacht, bleef uit. ‘Wave activity flux’ van de Rossby-golven ketste zuid van Alaska af op de stratosferische en ook op de hoge troposferische blokkade.
Dit fenomeen wordt aangeduid als een reflectieve (reflecting) SSW. Door deze reflectie bleef de doorwerking van de verzwakte Polar Night Jet op de troposfeer tamelijk beperkt. Hoe kwam deze Alaska-blokkade tot stand?
Omgekeerde blokkade
Waar je normaal na een SSW een blokkade boven Groenland verwacht, kregen we er nu een aan de andere zijde van de Noordpool, west van Alaska. Feitelijk hebben we hier te maken met een normaal troposferisch proces van een ver doorzettende tegendraadse beweging. Als de atmosfeer geblokkeerd is, breiden de noordelijke hogedrukgebieden zich van nature in westelijke richting uit.
- Starten met een weerhobby? Check dit weerstation
Nadat het Groenlandhoog, dat ons koud weer bracht in het tweede deel van november, zich terugtrok naar Alaska, kwam bij ons een stevige westcirculatie op gang. De verwachte kou-uitbraken richtten zich toen op Noord-Amerika – een fenomeen overigens goed passend bij een displacement SSW.
Vertraagde downwelling
Deze ontwikkeling zien we ook in de onderstaande dwarsdoorsnede. Onder de stevig geblokkeerde stratosfeer (rood) volgde de troposfeer lange tijd een zonaal spoor (blauw). Lage luchtdruk in de noordelijke troposfeer, dus een sterkere westcirculatie. Na de stratosferische opwarming (1) volgde vertraagd echter nog steeds een downwelling (2). Tegen het einde van de maand worden ten slotte dan toch ook troposferische blokkades berekend.
Lessen uit het verleden
Een vertraging dus, maar uitzonderlijk is dat niet. In mijn vorige blog toonde ik eerdere voorbeelden van een vroege SSW. December 1981 produceerde een snelle reactie in de vorm van een bijzonder koude wintermaand. De twee andere recente voorbeelden hadden aanzienlijk meer tijd nodig. Zowel in 1958 als in 1968 duurde het enige tijd voordat de atmosfeer serieus blokkeerde. In 1958 duurde het tot januari, in 1968 tot eind december.
In het laatste geval was er eerder in de maand wel al stevige stralingskou onder een Eurohoog. Van enige vorst van betekenis was deze maand echter nog geen sprake. Dat gaat nu veranderen.
Eindelijk een blokkade
Het zit al een tijdje in de prognoses, maar het lijkt nu toch wel definitief. We krijgen eind december te maken met een stevig blokkerend Scandinavisch hogedrukgebied. Begin januari tegendraads bewegend naar de omgeving van Schotland. Dat brengt onherroepelijk kouder weer. In deze tijd van het jaar is vorst een reële optie. Of het koude weer een langer leven beschoren is, is nog even afwachten. De stratosfeer biedt weinig perspectief.
Pluimverwachting
Vanaf de tweede week van januari gaat de stratosferische poolwervel in een versnelling. Met boven normale zonale wind wordt het met de tijd steeds lastiger om de blokkades overeind te houden. Tot halverwege januari minimaal is er echter nog van alles mogelijk. Pas later in januari komen er heel kleine kansen op een SSW. Maar dat is nog wel erg ver in de termijn.
