Poolwervel blijft verstoord, kans op winterweer groeit

De poolwervel houdt de gemoederen bezig. Al een tijdje is de kracht van de poolwervel namelijk erg zwak. Zeer interessant voor de fervente winterliefhebbers. Met een sterke poolwervel (lagedrukgebied boven de Noordpool) is de aandrijfmotor voor de zonale westelijke straalstroom gegarandeerd. Hiermee beleven we zachte winters waarbij hogedrukblokkades nauwelijks voorkomen. Al enkele weken ligt de situatie echter compleet anders tegenover de winter van 2015-2016.

De poolwervel is verschoven naar West-Siberië en deze situatie vergroot de kans op een geblokkeerd stromingspatroon (blokkade of omegablokkade) waarbij, als de hogedrukgebieden exact goed komen te liggen, koud winterweer garant staat. Grote vraag is of de weermodellen hierin meegaan of dat het net als de afgelopen winters zacht blijft waarbij het maar niet wil lukken om winterse omstandigheden te genereren.

poolwervel bevindt zich boven Siberië

Door het verschuiven van de poolwervel richting Siberië registreren we daar extreem lage temperaturen. Elders op de Noordpool is het op haar beurt veel te warm voor de tijd van het jaar. Enkele weken geleden tot zelfs 20 graden boven het normale waarden. Het effect op de permafrost is dan ook groot!

straalstroom en polar vortex

De vorige winter herinneren we ons allemaal. December was extreem zacht. We zagen dan ook een vrij ronde poolwervel georganiseerd liggen boven de Noordpool. Er vond constant koude advectie plaats op de noordelijke Atlantische Oceaan waardoor de straalstroom op volle toeren draaide. Ook zagen we weinig meanderingen in de straalstroom. Het noordoosten van de VS zag wel regelmatig koude-uitbraken door de Noord-Zuid positionering van de jet.

Vorm van de poolwervel

Normaal gesproken is de poolwervel overwegend rond van vorm. Als dit lagedrukgebied in een gezonde toestand verkeert, wordt de kou op grote hoogte, en ook aan de grond, vastgehouden rond de noordpool. Dit betekent dat winterweer in onze omgeving weinig kans maakt, maar niet helemaal uitgesloten is. De straalstroom draait op volle toeren en afhankelijk van de ligging van de drukgebieden hebben we overwegend te maken met een zachte (zuid)westelijke luchtcirculaties. Dit is ook het stromingspatroon wat overwegend bij ons klimaat hoort. Vandaar de term: zachte winters en overwegend koele zomers.

poolwervel-met-zijtakken

Januari 2010 kenmerkte zich met koud winterweer. Door een verstoorde poolwervel (veroorzaakt door een warmbloedig hogedrukgebied boven IJsland) kon arctische lucht afzakken naar West-Europa en dat hebben we geweten met sneeuw en ijsplezier! Let ook op de flinke hoeveelheden koude lucht over het uiterste NO van Amerika.

In sommige gevallen is de poolwervel echter verbrokkeld of extreem zwak. Vaak gebeurt dit door een plotselinge opwarming in de stratosfeer. Zelfs een split is dan mogelijk. Tijdens deze situaties ontstaan er vaak “leuke dingen” op de weerkaarten waarbij menig winterhart sneller gaat kloppen. De straalstroom gaat meanderen en koude-uitbraken kunnen zomaar plaats vinden in West-Europa. De winters van 2009 tot en met 2012 waren hier goede voorbeelden van.

Het Europees weermodel ECMWF verwacht lage temperaturen

Gezien de huidige atmosferische omstandigheden verwacht het toonaangevende Europees weermodel een flinke afwijking naar beneden in de temperatuur in de loop van de maand december. Vooral in de periode van 15 tot 25 december. Normaal gesproken zijn deze voorspellingen zeer gevaarlijk op deze termijn, maar met de huidige configuratie wil ik daar best in mee gaan. Het lijkt immers wachten totdat de puzzelstukjes goed vallen. Momenteel hebben we al te maken met een omegablokkade. Echter is dit een zogeheten warmbloedig hogedrukgebied.



Winterliefhebbers zien liever transportkoude dan een laf bolwerk dat alleen maar wat inversie en stralingskoude produceert. Voor het echte vuurwerk mag er nog wel wat veranderen in de huidige constructie. We weten allemaal dat de wind daarvoor moet draaien naar oostelijke richtingen en dat kan gebeuren als we een hogedrukgebied kunnen intekenen boven IJsland of Scandinavië. Het Europees weermodel lijkt dit te willen honoreren. Nu maar hopen dat deze virtuele voorpret ook werkelijkheid wordt! Het mag zeker gebeuren na 3 zachte winters, “we beg you”.

temperatuurverwachting-ecmwf

Voorspelling van het Europees weermodel voor de komende tijd is allesbehalve negatief te noemen. De kans op winterweer uit de brongebieden (Rusland) is betrekkelijk hoog in vergelijking met vorige winter 2015-2016.

Temperatuur Noordpool extreem hoog

De temperatuur op de Noordpool is ook al een tijdje zeer opvallend te noemen. Er zijn de afgelopen dagen zelfs temperaturen gemeten van 20 graden boven de normale waardes. Wetenschappers slaan hierdoor alarm. Ook dit heeft te maken met de zwakke polar vortex. Normaal vinden er natuurlijk altijd schommelingen plaats in de temperatuur, maar de duur is toch wel opvallend. Ook dit heeft consequenties voor de temperatuurverdeling op het noordelijk halfrond. Zo is het in Rusland al een behoorlijke tijd bitter koud. Er is altijd het yin en yang effect. De winterliefhebbers hopen op een stunt van Koning Winter.

warmte-op-de-noordpool

Al weken is het veel te warm op de Noordpool en ook in delen van de VS. In Siberië is het echter veel te koud voor de tijd van het jaar. Een groot deel van Europa heeft momenteel te maken met een inversiehoog waardoor het daar ook kouder is dan normaal. Ontwaakt de Russische beer binnenkort?

  • Verder dan 144 uur vooruit kijken mag wel met inachtneming van de kans dat zo’n voorspelling niet uitkomt. Het komt omdat we regelmatig diep winterse kaarten zien ver voorbij 144 uur, als dat dan niet uitkomt zijn de teleurstellingen groot. Bovenstaande artikel is dan ook zeer gevaarlijk tenzij je het goed gelezen hebt en het moraal goed begrijpt 😉

  • Laurenz

    Heb ik het mis,maar cfs zinspeelt al een tijdje op winterweer vanaf 15dec en voorspelde een eurohoogje voor 15dec.nu lees ik hier regelmatig dat dit niet zo een betrouwbaar weermodel is mede door de langetermijnvoorspelling ,wat als deze nu toch zou gelijk krijgen Arjan.ik vind het spijtig dat velen het altijd ongeloofwaardig vinden om verder dan 144u te kijken,want daar krijg je dan altijd negatieve reacties op.

  • Thomas

    De control zelf ziet er ook zeer goed uit! Deze tovert al drie runs na elkaar zulke weerkaarten uit z’n mouw. https://uploads.disquscdn.com/images/58c95d484e846a49f5d43a405011cb6c03c7fbb1b6157e6fd00fad2914ae9740.png

  • Ik heb nog een uiteenzetting gemaakt van de huidige ensembles van het Amerikaans weermodel.Aangezien ik de echte koude op zijn vroegst pas echt verwacht rond 15 december is het kijken of we nu al iets kunnen terugvinden op het veranderen van het circulatiepatroon. Graag zie ik op 850 hPa de zogenaamde hammer lijntjes. Dat zijn temperaturen van -10 graden of lager op 1500 meter hoogte. Deze indicaties heb je echt nodig om tot echt winterweer te komen met de klassieke winterkaarten. Verder heb ik een weerkaart toegevoegd (peturbation) is 1 van de hammer oplossingen van de ensembles. Hier zie je een mooie blokking met afsluiting van de Atlantische Oceaan. De jet duikt zuidelijker en arctische lucht kan zelfs retrograads zich uitbreiden over West -Europa. De poolwervel heeft een flinke klap gehad en heeft diverse tentakels met uitstroom van koude lucht. We willen namelijk geen ronde poolwervel zien. Verder zie je een hogedrukgebied zich uitbreiden richting IJsland/Groenland. Er kunnen straks ook weerkaarten komen met een hoog boven Scandinavië. Dit soort weerkaarten en ensembles zijn nodig om echt winterweer met transportkoude te krijgen. We gaan er naar turen de komende dagen en hopen dat we ze ook gaan zien. Het weer blijft nu eenmaal onvoorspelbaar en we hopen dan ook dat de weergoden een beetje willen luisteren 🙂
    https://uploads.disquscdn.com/images/a4037c1364f1122b90bc49b6fc0ce091bd9ad58efb11ec0429f5a3270ef8e35c.gif

  • Kim Jaspers

    Mooi artikel en zeer duidelijk beschreven! ;-). EC langere termijn gaat ook uit van dat Eurohoog in de eerste helft van december met vrijwel normale tot iets ondernormale temperaturen. Daarna “zou” het winterfeest stilaan beginnen.. De begeleiders wachten!! 🙂