Lodos: een verraderlijke wind in Griekenland en Turkije
1
In dit artikel leren we een nieuwe wind kennen: de Lodos, die typisch is voor de Egeïsche Zee in Griekenland en verder doorwaait naar Turkije en de Zwarte Zee. Het is een verraderlijke zuidwestelijke wind die plots kan opzetten, al is de lucht nog zo blauw. De Lodos brengt vooral gevaren met zich mee op zee, en wordt gevreesd sinds de Oudheid. Ook vandaag waait de lodos. Laten we ons even verdiepen in deze vrij onbekende windsoort van zuidoostelijk Europa.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op YouTube
- Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
’t Is herfst en de temperaturen kelderen (sneeuw is een optie), en we kunnen alleen maar dromen van zuiderse taferelen. Maar toch schoppen ook daar de weergoden keet. En van alle goden, zijn de Griekse het minst te vertrouwen. Wie van scheepsvaart, yachting en de Griekse archipel houdt, doet er goed aan de gevaren van deze op het eerste zicht lieflijke regio niet te negeren.
Lodos, een krachtige zuidwestelijke wind
Door de vorm van de kust en het onregelmatige reliëf werkt de regio van de Marmara Zee en de Bosporus, die de Middellandse Zee verbinden met de Zwarte Zee, als een trekgat. Daardoor waait bij bepaalde weersomstandigheden een krachtige zuidwestelijke wind die bekend staat als de Lodos, een verraderlijke wind in Griekenland en Turkije. Dat zien we vandaag. Op de onderstaande kaart zien we een windgordel die in noodoostelijke richting blaast, helemaal naar Oekraïne.
- Ooit al gehoord van een stormglas? Bestel het hier!
En als we kijken op hoogte, zien we dat deze wind wordt ‘geholpen’ door de straalstroom die boven de oostelijke Middellandse Zee ligt.
De Middellandse Zee wordt sterk beïnvloed door grillig reliëf, warme broeierige wateren en de enorme Sahara in het zuiden. Een cocktail van windsoorten komt hier tot ontwikkeling. De mistral en de sirocco zijn meer bekend, terwijl we onlangs de bora, een uitzonderlijk vervelende valwind in Kroatië en Noord-Italië wat aandacht gaven.
- Middellandse Zee warmer dan normaal: een explosieve cocktail voor waterbommen.
Wind in Griekenland
De Egeïsche Zee staat bekend om haar helderblauwe water, duizenden eilanden en mythische geschiedenis. De scheepsvaart is daar een belangrijk deel van. Minder zichtbaar, maar minstens zo bepalend voor het leven en de scheepvaart in de regio, zijn de karakteristieke windsoorten die hier het klimaat en de veiligheid beïnvloeden.
Twee hiervan springen eruit: de Lodos, een krachtige zuidwester die vooral in de winter waait, en de Meltemi, de droge noordelijke zomerwind. Samen met enkele andere lokale windsystemen vormen zij een complex en soms gevaarlijk meteorologisch landschap.
Lodos: een gevaarlijke wind in Griekenland en Turkije
De Lodos is een van de meest gevreesde winden in het oostelijke Middellandse Zeegebied. De wind blaast vanuit het zuidwesten en kan de Egeïsche Zee het hele jaar door onveilig maken. Ook de Marmara Zee, Zwarte Zee en de Turkse Middellandse kusten gaan gebukt onder de lodos-wind.
- Lees hier alles over het klimaat!
De Lodos waait meer in de winter. Volgens Turkse en Griekse maritieme bronnen komt het woord van het Griekse Notos, oorspronkelijk “zuidelijke wind”. Vandaag de dag wordt Lodos vooral geassocieerd met plotseling opstekende windstoten, ook bij heldere hemel, wat het een ultra-verraderlijk verschijnsel maakt.
Wind en sterke stromingen in de Bosporus
Wat de Lodos extra problematisch maakt, is de impact op de zeestromingen. De Egeïsche Zee kent normaal een oppervlaktestroming van noordwest naar zuidoost. Maar gemiddeld zo’n twintig keer per jaar draait de wind onverwachts naar het zuiden en duwt hij watermassa’s richting de Zwarte Zee. Wanneer dit lang genoeg aanhoudt, keert ook de stroming om. Dit kan de vaaromstandigheden in de Turkse Straten, waaronder de beruchte Bosporusstraat, radicaal veranderen.
- Meer Grieks geweld: de vulkaan Santorini was vorig jaar erg onrustig.
Vooral in de wintermaanden, met een piek in december, bereikt de lodos zijn maximale kracht. Windstoten van 9 tot 10 Beaufort zijn geen uitzondering. Door deze kracht, en de hoge golven die opeens opsteken, worden schepen in de Bosporusstraat sterk afgeremd en kunnen zij bij eventueel motorfalen binnen minuten onbestuurbaar worden.
Tijdens intense ‘lodosdagen’ sluiten Turkse autoriteiten soms de Bosporus voor alle scheepvaart. Naast wind en ruwe zee brengt de lodos ook warme, stofferige lucht uit Noord-Afrika mee, inclusief mineraalrijk Saharastof dat over Griekenland en Turkije neerslaat.
Meltemi: de noordelijke zomerwind van de Egeïsche Zee
In scherp contrast met de Lodos staat de Meltemi, of Etesische wind. Deze noordelijke tot noordoostelijke wind domineert de zomer in Griekenland en de westkust van Turkije. Waar de Lodos onstuimig en onvoorspelbaar is, staat de Meltemi bekend om haar regelmaat: ze waait vaak dagen tot weken achtereen, vooral tussen juni en september.
De Meltemi ontstaat in de zomer door een drukverschil tussen de hitte boven het Arabisch schiereiland en een relatief koeler hogedrukgebied boven de Balkan. Voor toeristen betekent de Meltemi verfrissing en een aangenaam droog klimaat, maar voor zeilers en veerboten kan ook de Meltemi verraderlijk zijn.
- Omdat de Meltemi droog is, is deze een risicofactor voor bosbranden in de zomer.
In de centrale en oostelijke Egeïsche Zee bereikt de Meltemi dikwijls windkracht 6 of 7, vooral ’s middags, wanneer de wind piekt. De Meltemi stuwt golven op en maakt passages tussen eilanden als Naxos, Paros en Amorgos tot een uitdaging.
Andere windsoorten in Griekenland en omgeving
Naast Lodos en Meltemi kent de regio een reeks minder bekende, maar lokaal belangrijke winden. De Pounente (westenwind) en Scirocco (zuidoostenwind, warm en vochtig) brengen soms Sahara-stof richting Kreta en de Dodekanesos-eilanden.
- Mooi en zonnig weer, maar toch winderig: hoe komt dat?
Onvoorspelbare Egeïsche Zee
De Egeïsche Zee is een van de drukst bevaren wateren van Europa, en haar complexe windsystemen spelen een enorme rol in de veiligheid van de commerciële scheepsvaart en beoefenaars van watersport. Waar de Meltemi een min of meer voorspelbaar zomerfenomeen is, blijft de Lodos een grillig en soms gevaarlijk windtype die maritieme routes en zeestromingen tijdelijk volledig kan ontregelen.
Zo zie je maar, met de Griekse goden valt niet te spotten.