25 februari 2021 - 5 min. lezen
2 reacties 2

Laten we maar meteen duidelijk zijn. De winter duurt uiteraard altijd even lang, namelijk 3 maanden. Maar als we de winter definiëren als de periode tussen de eerste vorstdag in het najaar en de eerste dag met 15°C in het voorjaar is het een heel ander verhaal! Hoge temperaturen lijken steeds vroeger op het jaar voor te komen en de eerste keer vorst komt steeds later op het jaar. De winter duurt volgens deze definitie daardoor steeds korter. Wat zijn de effecten hiervan op de natuur?

Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s opladen.

Definitie van winter

Meteorologisch gezien loopt de winter van 1 december tot 28-29 februari. Astronomisch loopt de winter van 21 december tot 21 maart. Voor deze blog doen we er nog een definitie van winter bij. Met name de periode tussen de eerste dag met vorst in het najaar en de eerste dag met 15°C in het voorjaar.

Eerste vorstdag steeds later

De eerste vorstdag in het najaar (m.a.w. na de zomer) valt gemiddeld steeds later. Onderstaande grafieken tonen de datums voor De Bilt en Ukkel respectievelijk. Begin jaren 1900 viel de eerste vorstdag in De Bilt gemiddeld half oktober, nu is dat pas in november met zelfs uitschieters tot vorst in december. In Ukkel viel de eerste vorstdag rond 1900 gemiddeld in het begin van november, terwijl dat nu eerder in het tweede deel en eind november is.

Eerste vorstdag in De Bilt.
Eerste vorstdag in Ukkel.

Concreet betekent dit dat het langer duurt na de zomer vooraleer het kwik een eerste keer tot onder het vriespunt zakt. In Ukkel valt vooral een stijging op sinds de jaren ’40.

Eerste 15°C steeds vroeger

In het voorjaar zien we een tegenovergesteld tafereel. Met name dat de eerste dag met temperaturen boven 15°C steeds vroeger valt. Terwijl dit begin jaren 1900 gemiddeld begin april was in De Bilt en Ukkel, zien we de laatste jaren dat dit steeds meer in de eerste helft van maart gebeurt. Bovendien duiken er steeds vaker jaren op met uitschieters waarbij het kwik al 15°C haalt in februari. Dat gebeurde in Ukkel maar liefst 4 keer in de afgelopen 5 jaar, in De Bilt 3/5. De trend naar “vroeger op het jaar hoge temperaturen” lijkt dus te versnellen.

Eerste dag met een maximumtemperatuur van meer dan 15°C in De Bilt.
Eerste dag met een maximumtemperatuur van meer dan 15°C in Ukkel.

De oorzaak daarvan lijkt een meer meanderende straalstroom. Door de klimaatverstoring neemt het temperatuurcontrast tussen de Noordpool en Evenaar af waardoor de straalstroom verzwakt. Net als een tol die afremt gaat de straalstroom dan meer schommelen en worden de extremen groter. Afgelopen dagen zorgde een stationaire rug in de straalstroom voor een dagenlange opstuwing van zachte lucht uit het zuiden waardoor 4 dagen op een rij warmterecords verbroken werden.

Winter steeds korter

Als we die twee fenomenen samennemen (later op het jaar vorst en vroeger op het jaar 15°C) en we gebruiken onze definitie van “winter” dan is het duidelijk dat de winterperiode steeds korter wordt. Onderstaande grafieken illustreren dit met een staafdiagram voor De Bilt en Ukkel. In de jaren begin 1900 duurde deze periode gemiddeld 140-150 dagen.

De laatste jaren zien we een sterke afname waarbij het 30-jarig lopend gemiddelde nu 127 bedraagt voor De Bilt en 107 voor Ukkel. Dat is een zeer sterke afname die de laatste jaren vooral veroorzaakt wordt door het vroeger komen van de 15°C.

Lengte winterseizoen in De Bilt
De winterperiode wordt steeds korter in De Bilt.
Lengte winterseizoen in Ukkel
De winterperiode in Ukkel wordt steeds korter.

De kortste periode voor Ukkel werd gevestigd in 2006-2007 toen de periode maar 60 dagen bedroeg. In De Bilt werd het record in 2020-2021 verbroken met een periode van 85 dagen. De winter wordt dus steeds korter!

Effect op de natuur

Dat de winter korter wordt en alle andere seizoen langer zie je duidelijk in de natuur. De bomen staan langer in blad en na de winter staan er ook al sneller knoppen aan de planten. Daarnaast blijven muggen en insecten veel langer leven in het najaar en rukken diersoorten vanaf het zuiden verder op naar het noorden.

Vlinders die een winterslaap doen komen ook steeds vroeger tevoorschijn. Voorbeelden zijn de citroenvlinder en de dagpauwoog. Daarnaast komen ook kikkers, padden, hommels en zelfs egels steeds vaker vroeger op het jaar tevoorschijn. Ook het verspreiden van stuifmeel en pollen van bomen zoals de Els en de Hazelaar gebeurt steeds vroeger.

Een duidelijke piek in het stuifmeel van de Els en Hazelaar vergeleken met normaal. (Sciensano)

Het vroeger ontluiken van de natuur moet niet perse nadelig zijn. Tenzij er in maart of april nog een stevige winterperiode komt. Sommige planten en dieren zijn daar dan niet meer tegen bestand, waardoor ze een zeer negatief effect ondervinden. Vlinders bijvoorbeeld voeden zich met nectar van bloemen die matige vorst niet overleven. In dat geval komen de vlinders in de problemen omwille van een gebrek aan voedsel.

Lander

Door Lander

Afgestudeerd fysisch geograaf aan de KU Leuven in de specialisatie weer- en klimaat. Ik ben doctorandus glaciologie - klimatologie aan de VUBrussel met focus op gletsjers in de Alpen en in Azië. Sinds jongs af aan gepassioneerd door weer en klimaat focus ik mij binnen NoodweerBenelux op het schrijven van weerberichten, het geven van seminaries en het ontwikkelen van onze weerkaarten.


Verder lezen

Alles bekijken
60 Prognose

Kletsnat weekend, later droger en rustiger?

1 dag geleden - 4 min. lezen

Maart 2021 was zonnig en vrij droog

2 dagen geleden - 4 min. lezen
2

Zeewatertemperatuur gedurende het jaar

3 dagen geleden - 6 min. lezen