Meteotsunami in Argentinië: wat is dat voor golf?  

Argentinië werd op maandag 12 januari opgeschrikt door een zeldzaam en dodelijk natuurfenomeen. Eén persoon kwam om het leven en 35 anderen raakten gewond. Een zogenaamde meteotsunami trof om 16:15 lokale tijd de badplaats Mar del Plata in de provincie van Buenos Aires, aan de Atlantische kust. Maar wat is een meteotsunami eigenlijk en wat zijn de oorzaken van deze dodelijke golf in Argentinië?

• Volg NoodweerBenelux op X en Facebook
• Blijft up-to-date met livestreams en weervideo’s op Facebook

Wat is een meteotsunami?

De klassieke tsunami is een golf die wordt veroorzaakt door een onderzeese aardbeving. Een plotse schok van de zeebodem creëert een niveauverschil aan het zeeoppervlak dat zich voortplant tot aan de kusten. Dat is een zogenaamd seismische tsunami.  

Een meteotsunami zoals die in Argentinië ontstaat anders. De plotselinge, tsunami-achtige golf is geen gevolg van geologische maar van atmosferische processen.

Maar het resultaat is wel gelijkaardig: de zee trekt weg om daarna plots krachtig terug op te stromen en men neemt een buitengewone en plotse stijging van de zeespiegel waar.

• Wat is een atmosferische drukgolf? (zoals die van de Tonga-uitbarsting)

Meteotsunami in Argentinië

Het is zomer in Argentinië, daarom zat het strand vol toen de verwoestende golf toesloeg, met chaos en paniek tot gevolg. In Santa Clara del Mar werd een man verrast door de plots oprijzende watermuur, waardoor hij werd meegesleurd en tegen de rotsachtige bodem werd geslagen. Anderen kwamen er met de schrik vanaf of liep men snijwonden en kneuzingen op. Hulpdiensten werden massaal opgeroepen om de mensen te helpen en de paniek te temperen.

• Meteotsunami’s komen soms ook voor in de Benelux, bij passage van een koufront op de Noordzee. Ze zouden enkele keren per jaar voorkomen maar zijn zeer lokaal.

Meteotsunami: het weer is de boosdoener

Meteotsunami’s worden volledig aangedreven door meteorologische processen. Ze ontstaan wanneer een atmosferische storing, zoals een krachtig onweersfront of koufront, een “squall line” of een abrupte verandering in druk, zich met hoge snelheid over zee verplaatst.

Die storing oefent druk uit op het wateroppervlak en creëert aanvankelijk een kleine golf. Op zichzelf is die nauwelijks gevaarlijk. Het gevaar neemt toe wanneer de snelheid van het weersysteem bijna exact samenvalt met de voortplantingssnelheid van de golf in het water.

• Nu is er een schroeihitte in Argentinië, maar het kan er ook heel koud zijn.

Resonantie doet de golf groeien …

Het voorgenoemde proces heet resonantie, vergelijkbaar met wat er gebeurt als je iemand duwt die op een schommel zit: het moment waarop je duwt is bepalend om de schommel steeds hoger te laten gaan.

Bij een meteotsunami gebeurt iets gelijkaardigs: elke nieuwe “duw” van een weersysteem versterkt de golf, waardoor deze steeds meer energie opneemt. Wat begint als een onbeduidend golfje kan zo uitgroeien tot een krachtige watermassa.

… en dan wordt de golf sterker aan de kust!

Wanneer zo’n versterkte golf vervolgens ondieper water bereikt of een kustlijn met specifieke kenmerken binnenloopt, zoals baaien, inhammen of een geleidelijk oplopende zeebodem, treedt het fenomeen van kustamplificatie (coastal amplification) op. De energie kan niet meer horizontaal weg en wordt omhooggestuwd. Kortom, de golf wordt nog sterker.

• Geïnteresseerd in het weer? Bestel dan dit boekje!

Golven tot 5 meter hoog in Argentinië

Het resultaat: een plotselinge terugtrekking van de zee, gevolgd door een snelle en gevaarlijke opstuwing van water. Getuigen rond Mar del Plata spraken over golven van meer dan vijf meter hoog.

Welk weerfenomeen triggerde de meteotsunami in Argentinië?

Het incident van maandag 12 januari werd zeer waarschijnlijk veroorzaakt door de interactie van een koufront met onweersbuien van wisselende intensiteit boven zee. Dat koufront lag maandagmiddag boven het zuiden van de provincie Buenos Aires. In Mar del Plata en Santa Clara del Mar was het op dat moment grotendeels helder, met een temperatuur van 38,2 graden en een noordwestenwind van 33 km/u.

Andere meteotsunami’s

Wereldwijd kent het fenomeen van de meteotsunami verschillende namen, afhankelijk van de regio waar het voorkomt. In Spanje spreekt men van rissaga (Balearen), in Japan van abiki en in Italië van marrubio (Golf van Triëste). De onderliggende natuurkundige processen zijn echter overal hetzelfde: een samenspel tussen atmosfeer, oceaan en, zeer belangrijk: kustgeografie.

• Andere gevaarlijke golven ontstaan door deining zoals op Tenerife.

Visueel is een meteotsunami nauwelijks te onderscheiden van een klassieke tsunami. Toch verschillen ze fundamenteel wat betreft hun ontstaan, schaal en (on)verwacht karakter.

Tijd voor waarschuwingen?

De waarschuwingstijd verschilt drastisch tussen beide soorten tsunami’s. Seismische tsunami’s kunnen zich over volledige oceaanbekkens voortplanten en soms uren van tevoren worden gedetecteerd.

Meteotsunami’s daarentegen zijn lokaal en kunnen zeer snel de kop opsteken. Vaak is er slechts enkele minuten waarschuwing, als die er al is. Dat maakt deze golfsoort erg verraderlijk.

Kleinere impact maar couranter

Hoewel hun impactgebied beperkter is, komen meteotsunami’s veel vaker voor dan hun seismische tegenhangers. Jaarlijks doen zich wereldwijd honderden gevallen voor, meestal zonder grote schade.

Maar wanneer de omstandigheden precies goed samenvallen, zoals deze week aan de Argentijnse kust, kan een atmosferisch proces ergens ver op zee plots voor een levensgevaarlijke situatie zorgen aan de kust.

Meteotsunami’s zijn inderdaad zeer onvoorspelbaar. De voortekenen herkennen, zoals een abnormaal terugtrekkende zee, is van levensbelang.