De Polar Vortex lijkt te verzwakken: wat betekent dat voor de start van de winter?
7
De winter van 2025 komt langzaam in zicht, en de weerkaarten beginnen stilaan interessanter te worden. In de hogere lagen van de atmosfeer, zo’n 30 kilometer boven onze hoofden, lijkt zich iets af te spelen wat vaak een sleutelrol speelt in het verloop van onze winter: een verstoring van de de poolwervel, of polar vortex. De eerste signalen wijzen erop dat deze wervel in de komende weken mogelijk zal verzwakken. Maar wat betekent dat precies, en heeft dit invloed op ons weer in de Benelux?
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op Youtube
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Wat is de Polar Vortex?
De Polar Vortex of poolwervel is een enorme band van westenwinden hoog in de stratosfeer, die in de winter de koude lucht rond de Noordpool gevangen houdt. Wanneer de poolwervel sterk en compact is, blijft die koude lucht netjes op haar plek. Ook al speelt dit zich af in de stratosfeer, tot 30 km boven het aardoppervlak, toch is er vaak een link met het weer in de troposfeer (0-12 km hoogte).
- Leer zelf bij over het weer via dit boekje.
Een sterke poolwervel zorgt vaak dat de straalstroom vrij recht en krachtig blijft, wat op zijn beurt resulteert in zacht en winderig weer, met een westcirculatie en milde lucht van over de Atlantische Oceaan. Wanneer de poolwervel verzwakt of verstoord raakt, verandert dat beeld. Hogedrukgebieden ontwikkelen zich dan rond de Noordpool en de straalstroom krijgt vaak de neiging om te meanderen, waardoor koude lucht soms verder naar het zuiden kan uitstromen. Zulke verstoringen kunnen leiden tot koude-invallen in Europa of Noord-Amerika, of juist tot langdurige hogedrukblokkades die het weerpatroon stilzetten.
Signalen van verzwakking
Volgens recente data (onder andere ECMWF en GFS) lijkt de stratosferische poolwervel momenteel minder goed georganiseerd dan gebruikelijk voor begin november. De zonale windsnelheden op 10 hPa (een maat voor de sterkte van de wervel) zijn aan de lage kant, en er is toegenomen golfactiviteit vanuit de troposfeer die de poolwervel probeert te beïnvloeden.
In eenvoudigere woorden: atmosferische golven die ontstaan door grootschalige druksystemen en bergketens, duwen als het ware tegen de poolwervel aan. Daardoor kan de vortex uit zijn evenwicht raken of zelfs tijdelijk uiteen worden gedrukt. Als de gemiddelde windrichting van de poolwervel omkeert (O->W ipv W-O) spreken we over een Sudden Stratospheric Warming (SSW). Voor alle duidelijkheid, dat komt er zeker niet aan, maar er zijn wel duidelijke signalen die op een geleidelijke verzwakking wijzen richting eind november.
Waarom dat interessant is
Een zwakke of ontregelde poolwervel kan de kans vergroten op blokkades, bijvoorbeeld hogedruk boven Groenland of Scandinavië, die koude lucht naar West-Europa of Noord-Amerika sturen. Dat betekent niet automatisch dat we koud weer tegemoet gaan, maar het verhoogt wel de kans op kouder weer in onze regio. Het is interessant om te zien dat ook de seizoensmodellen (zoals het ECMWF Seasonal Forecast en CFSv2) de laatste runs iets vaker een hogedruksignaal in het Hoge Noorden laten zien. Dat kan erop wijzen dat de atmosfeer zich voorbereidt op een meer “gebroken” straalstroom in de komende maand, met af en toe ruimte voor een noordelijke stroming.
- Heb jij al strooizout in huis? Bestel het hier.
Nog veel onzekerheid
Toch moeten we voorzichtig blijven. Niet elke verzwakking van de poolwervel leidt tot kou bij ons. Soms blijven de effecten beperkt tot Noord-Amerika of Oost-Azië, afhankelijk van waar de drukverstoringen optreden. Bovendien kan de wervel zich ook herstellen: een tijdelijk zwakke fase hoeft niet uit te monden in een significante impact. Ook speelt de timing een grote rol. Een verzwakking in december kan nog invloed hebben op onze winter, maar gebeurt ze pas in februari of maart, dan verschuift het effect vaak richting het einde van het seizoen.
Wat kunnen we verwachten?
Voorlopig wijzen de weerkaarten op een vrij rustig midden van november met hoge temperaturen. Nadien zou het geleidelijk afkoelen, mogelijk gevolgd door meer blokkadetendensen richting de laatste decade van november en begin december. Als de verzwakking van de poolwervel zich doorzet, kan dat de deur openen voor meer uitgesproken winterse scenario’s. Een definitieve stratospheric warming is echter nog niet in zicht, en de komende weken zullen bepalend zijn. We volgen het natuurlijk op 🙂
