Zorgt smeltwater van Groenland voor extremer zomerweer in Europa?
0
Nieuw onderzoek wijst erop dat extra smeltwater van de Groenlandse IJskap via de Noord-Atlantische Oceaan de atmosferische circulatie kan beïnvloeden en zo de kans op hardnekkige hitte, mariene hittegolven en zelfs zware onweerscomplexen boven West- en Zuid-Europa kan vergroten. De hoofdonderzoekers van deze nieuwe studie (in review!) spreken van een kettingreactie binnen het klimaatsysteem. Maar wat is precies het mechanisme dat deze studie nu aantoont?
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op YouTube
- Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Van smeltend ijs naar een koudere Noord-Atlantische Oceaan
De eerste stap van het mechanisme begint opmerkelijk genoeg met afkoeling. Wanneer op Groenland veel ijs smelt tijdens de zomermaanden, stroomt er extra zoet water naar de Noord-Atlantische Oceaan. Zoet water is lichter dan zout zeewater en blijft gemakkelijker aan het oppervlak liggen. Daardoor wordt de bovenste laag van de oceaan sterker afgescheiden van het diepere water en vermindert de verticale menging. Vooral tijdens de daaropvolgende herfst en winter kan hierdoor een relatief koude oppervlaktelaag ontstaan in delen van de subpolaire Noord-Atlantische Oceaan. Deze resultaten passen bovendien in een groter verhaal. Ten zuiden van Groenland bevindt zich al langer een gebied dat opvallend weinig opwarmt of zelfs afkoelt ten opzichte van zijn omgeving. Dit staat bekend als de ‘cold blob’. Ook een verzwakking van de Atlantische oceaancirculatie, de AMOC, wordt met deze regio in verband gebracht.
Een domino-effect richting Europa
De onderzoekers vonden dat jaren met een hardnekkige hogedrukrug boven West-Europa vaak voorafgegaan worden door zowel kouder als zoeter oceaanwater. Bovendien lag de Groenlandse afvoer voor zulke jaren gemiddeld 81,6 gigaton hoger dan voor jaren waarin deze atmosferische situatie niet voorkwam. Een koude plek in de oceaan betekent natuurlijk niet automatisch een hittegolf in Europa. Daarvoor zijn er nog verschillende tussenstappen nodig. Het temperatuurcontrast tussen het koude water in het noorden en warmer oceaanwater verder naar het zuiden wordt groter. Hierdoor kan boven het westelijke deel van de Noord-Atlantische Oceaan gemakkelijker depressieactiviteit ontstaan. Die depressies beïnvloeden vervolgens de straalstroom en helpen stroomafwaarts, boven West-Europa, een hogedrukrug op te bouwen.
Wanneer zo’n rug langere tijd op ongeveer dezelfde plaats blijft liggen, krijgen we precies het soort weerpatroon dat tijdens verschillende recente hete Europese zomers voorkwam. Onder het hogedrukgebied is er minder bewolking (dalende luchtbeweging), meer zonnestraling en vaak weinig wind. Zowel het land als de Middellandse Zee kunnen daardoor sterk opwarmen. Het onderzoek vond sinds de jaren 90 een duidelijke toename van zulke uitgesproken hogedruksituaties boven Europa.
De extreme zomer van 2022 als voorbeeld
De zomer van 2022 vormt volgens de onderzoekers een opvallend voorbeeld. West- en Zuidwest-Europa kregen toen langdurig met uitzonderlijke hitte en droogte te maken. Tegelijkertijd ontwikkelde zich in het westelijke Middellandse Zeegebied een recordbrekende mariene hittegolf. De zeewatertemperatuur lag plaatselijk meer dan 3°C boven normaal. Warm zeewater kan vervolgens een extra ingrediënt leveren voor zwaar onweer. Een warmere Middellandse Zee zorgt voor meer verdamping en dus meer vocht en potentiële energie in de atmosfeer.
Op 18 augustus 2022 trok een uitzonderlijk krachtig onweerscomplex vanaf de Balearen via Corsica richting Centraal-Europa. Het systeem werd als een derecho geclassificeerd: een uitgestrekt en langdurig onweerssysteem dat over grote afstand zeer zware windstoten veroorzaakt. Op Corsica werd een windstoot van maar liefst 224 km/u geregistreerd. Het noodweer veroorzaakte volgens de studie twaalf doden en 106 gewonden. Een derecho is in het Middellandse Zeegebied bijzonder zeldzaam, maar dit exemplaar behoorde zelfs wereldwijd tot de krachtigste geregistreerde gevallen. De onderzoekers vonden dat jaren met de beschreven hardnekkige hogedrukrug niet alleen warmer zijn. Ook intense convectieve neerslag, felle windstoten en verschillende parameters die gunstige omstandigheden voor zwaar onweer beschrijven, liggen dan hoger.
Een onverwachte link met klimaatverandering
Dat maakt het mechanisme bijzonder interessant. Klimaatverandering kan Europese hitte uiteraard rechtstreeks versterken doordat de gemiddelde temperatuur stijgt. Deze studie suggereert dat er daarnaast een dynamisch effect via Groenland, de oceaan en de atmosferische circulatie kan bestaan. Door verdere opwarming neemt de Groenlandse ijssmelt toe. Daardoor komt meer zoet water in de Noord-Atlantische Oceaan terecht. Als het voorgestelde mechanisme klopt, kan dat omstandigheden bevorderen die uiteindelijk juist meer hardnekkige hogedruk en zomerextremen boven West-Europa veroorzaken. De onderzoekers benadrukken wel dat natuurlijke klimaatvariabiliteit eveneens een belangrijke rol kan spelen.
Klimaatmodellen missen deze feedback
Misschien wel een van de opvallendste conclusies uit de studie is dat de huidige generatie klimaatmodellen moeite heeft om deze veranderingen te reproduceren. De onderzoekers bekeken 53 CMIP6-klimaatmodellen, maar die simuleren de waargenomen veranderingen in de Europese atmosferische circulatie niet goed. Een mogelijke verklaring is dat veel modellen de toevoer van smeltwater en de menging in de Noord-Atlantische Oceaan onvoldoende nauwkeurig voorstellen. Ook de relatief grove resolutie van sommige klimaatmodellen kan een rol spelen. Wanneer die processen inderdaad essentieel zijn, bestaat de mogelijkheid dat toekomstige veranderingen in Europese zomerextremen momenteel worden onderschat.
Tegelijk is voorzichtigheid belangrijk. Het gaat om een nieuwe studie die nog niet door het peer-reviewproces is gegaan, en een complexe ketting van processen zoals deze is moeilijk definitief aan één oorzaak toe te schrijven. Maar het onderzoek toont vooral hoe sterk verschillende onderdelen van ons klimaatsysteem met elkaar verbonden kunnen zijn. Wat op de Groenlandse ijskap gebeurt, blijft mogelijk niet beperkt tot Groenland of de zeespiegel. Via de oceaan en atmosfeer zouden de gevolgen uiteindelijk zelfs voelbaar kunnen worden tijdens onze Europese zomers.
Benieuwd naar meer? Lees hier de hele studie.