Dodelijke golven van Tenerife verklaard: de rol van deining

Eerder deze maand op 8 november 2025 sloeg het noodlot toe op het Canarische Eiland Tenerife. Een stormvloed met levensgevaarlijke golven, veroorzaakt door deining, eiste de levens van 3 mensen en 15 andere mensen raakten gewond. Wat gebeurde er precies die dag en wat is deining?

• Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
• Volg de interessante weerberichten op Youtube

De media-artikels die je over die dag vindt focussen vooral op de menselijke tragedie, maar gaan voorbij aan de oorzaken van de extreem gevaarlijke golven van Tenerife waar ook de rest van de eilandengroep toch wel om bekend staat. Waarom waren deze kustgolven zo gevaarlijk en hoe ontstaan ze? Wat was er anders dan anders op die fatale dag? Daar gaan we in dit artikel dieper op in.

• Impact klimaatverandering op vakanties Tenerife.

We gaan zien dat we verder moeten kijken dan onze neus lang is, en dat de golf- en kustfenomenen op de Canarische Eilanden worden beïnvloed door de golf-, wind- en stromingsdynamiek van de volledige noordelijke Atlantische Oceaan. En we kijken zelfs verder, naar onze metgezel de maan. Maar eerst: wat gebeurde op Tenerife op 8 november?

• Leer bij over het klimaat met dit boekje.

• De Atlantische La Niña bestaat ook.

Dodelijke golven Tenerife: wat gebeurde er precies?

Tenerife had waarschuwingen afgekondigd voor een zeer ruwe zee en uiterst gevaarlijke kustfenomenen waaronder golven van 3 tot 4 meter hoog en plaatselijk hoger. De waarschuwingen waren al enkele dagen van kracht. Wegblijven van stranden, natuurlijke zwempoelen, dijken en golfbrekers, luidde de boodschap. Sommige mensen negeerden de adviezen en waagden zich te dicht bij de branding. Niet in het minst omdat de woest brekende golven een overdonderend spektakel zijn.

• De Lodos: een verraderlijk wind in Griekenland.

Helaas moesten enkele van deze mensen het met hun leven bekopen, wat de noodzaak van niet mis te verstane signalisatie en weerbewaking benadrukt. De fataliteiten gebeurden op verschillende plekken aan de kusten van Tenerife, waaronder in de stad Puerto de la Cruz aan de noordkust.  

Letale cocktail van factoren droeg bij aan gevaarlijke golven

Passaatwinden

Door de ligging van de archipel in volle oceaan krijgen de eilanden wel vaker te maken met stevig golfgeweld. Het is dan ook een geliefde bestemming voor watersporters. Maar op 8 november was er sprake van een verraderlijke samenloop van omstandigheden. Een bijdragende factor is de wind die meestal uit het noordoosten blaast: de typische passaatwinden (alisios in het Spaans). Zelfs bij mooi rustig weer, kan deze een sterke golfslag opwekken.

Maar naar het najaar toe is de oceaan onstuimiger dan ooit. Orkanen en stormdepressies zorgen plaatselijk (op open zee) voor extreem grote golven, maar de stormenergie plant zich ook op andere manieren voort: via deining. Daar komen we hieronder op terug.

• Ooit al gehoord van een stormglas? Bestel het hier!

Bevermaan? De invloed van de maan op de getijden

Naast deining en aardse verschijnselen, was er ook een astronomische speler, de Bevermaan, oftewel de grootste supermaan van 2025. De maan stond op 5 november dichter dan gewoonlijk bij de aarde. De grotere aantrekkingskracht kan een krachtiger tij ontketenen, of een stormvloed (tidal surge) nog wat intensiveren. De hoofdrolspeler van dit hoogtij lag echter op de Atlantische Oceaan.  

• De maan ontstond in een kwestie van uren.

Deining afkomstig van verre stormen

We zochten naar sporen op de weerkaarten en mogelijke triggers van de gevaarlijke golven van Tenerife. Maar pas als we uitzoomen kregen we klaarheid en een totaalbeeld. Een uitgestrekt gebied op de Atlantische Oceaan was op de dagen voor en op 8 november onder invloed van orkaangeweld en stormdepressies.

Orkaan Melissa was nog niet goed weggetrokken of twee nieuwe stormdepressies ontwikkelden zich in haar kielzog. Die depressiekernen lagen tegen Newfoundland. Ze veroorzaken deining, een soort golfbeweging die grote afstanden kan overbruggen.

Hoe ontstaat deining? Zeeniveau bolt op

De lagedruk van grote stormsystemen zorgt voor een opbolling van het zeeniveau. Dat kent men ook als ‘swell’ in het Engels. Tegelijktijdig klopt de harde wind golven op. Door de verdeling van lage en hoge druk op de oceaan ontstaat een hellend vlak waarbij de deiningsgolven van het stormgebied zich door de zwaartekracht naar de hogedruk verplaatsen (waar het zeeniveau iets naar beneden geduwd is), zich verwijderend van de zone van lagedruk.

Eens weggetrokken uit het stormgebied, zijn deze golven niet meer windgedreven, maar ze propageren verder door zwaartekracht en de energie die ze reeds bezitten. Dat is deining.

Deiningsfront op weg naar Canarische Eilanden

Zo is op weerkaarten een groot front te zien van deining dat naar de Canarische Eilanden toe oprukt en de archipel bereikt op 8 november. Niet alleen de golfhoogte van de deining is aanzienlijk, ook de periode (tijd die passeert tussen twee golfkoppen) is groot. Hoe groter de afstand die de golven hebben afgelegd (bv. duizenden kilometers), hoe groter de periode en hoe krachtiger de golf, al hoeft die niet noodzakelijk zeer hoog te zijn. Daarom kan deining er misleidend rustig uitzien.

Deiningsgolven reiken dieper in de waterkolom, breken harder op de kust, en kunnen dieper landinwaarts opstromen (run-up).

Voorbij de horizon kijken

Deining van verre stormen is niet ongewoon op de Canarische Eilanden en aan de westkusten van Europa. Maar in combinatie met stevige passaatwinden tot 40 km/u, een supermaan en ook een hogedrukkern vlakbij de eilanden die de watermassa’s aantrekt, heeft deining tot een noodtoestand geleid op Tenerife.

De morfologie van de steile kusten en de bathymetrie (onderwater-reliëf) hebben mogelijks de impact van de deining vergroot.

Om gevaarlijke fenomenen beter te begrijpen en voorspellen moeten we zowel naar lokale fenomenen kijken als voorbij de horizon.

Belangrijk ook: negeer nooit waarschuwingen m.b.t. weer en zee.