13 oktober 2015 - 6 min. lezen 8 reacties

Het kan snel gaan in ons klimaat. Waar we vorige week dinsdag en woensdag (6 en 7 oktober) nog bijna 20°C op de thermometer registreerden, bevinden we ons nu midden in de koude lucht. De maximumtemperaturen houden het bij 10°C voor gezien en ‘s nachts schommelt het kwik rond het vriespunt. Lage temperaturen dus, waar we niet zomaar vanaf zijn. Sterker nog, de komende dagen levert het kwik overdag nog een paar graden in. Als alles meewerkt, is er woensdag plaatselijk zelfs kans op sneeuw!

Sneeuwval in oktober uitzonderlijk?

Het komt vaker niet dan wel voor, maar uitzonderlijk zijn oktobervlokken niet. Met name op de Ardense Hoogten zien we al regelmatig de eerste sneeuw in de maand oktober naar beneden komen. Verreweg de meeste sneeuwsituaties doen zich aan het einde van de maand voor, wanneer koude winterlucht onze contreien soms al kan bereiken. In enkele gevallen blijft de sneeuw ook langere tijd liggen. Zo lag er op 22 oktober 1905 in Hockai reeds een sneeuwdek van 13 centimeter. Op 29 oktober 1950 meldden Saint-Hubert en Spa een sneeuwdek van 6 centimeter.

In de lagere delen van België is oktobersneeuw vele malen zeldzamer. Op 8 oktober 1904 werden er sneeuwmeldingen gerapporteerd vanuit Doornik, Brussel en Antwerpen. Vier jaar later was het opnieuw raak in Vlaanderen, te weten 24 oktober 1908. Ditmaal bleef het niet alleen bij vlokken, maar vormde zich ook een flink sneeuwdek. In Zomergem (Oost-Vlaanderen) werd maar liefst 13 centimeter gemeten, zeer extreem voor die omgeving zo vroeg in de herfst!

In Nederland dateert de meest gedenkwaardige sneeuwval uit 1975. In grote delen van het land sneeuwde in de nacht van 12 op 13 oktober goed door en ‘s morgens lag er op de meeste plaatsen een dekje van enkele centimeters. Op het KNMI-hoofdstation De Bilt gaat deze 13e oktober 1975 de boeken in als de dag met het vroegste sneeuwdek sinds het begin van de metingen.

Sneeuwparameters voor morgen

Morgen, 14 oktober 2015, zou het zomaar kunnen dat delen van de Benelux wakker worden met dwarrelende sneeuwvlokjes. Bij het ontstaan van oktobersneeuw moeten de puzzelstukjes precies goed vallen. Op dit moment ziet het ernaar uit, dat alles morgen optimaal meewerkt!

Ten eerste hebben we te maken met een koude bovenlucht. Bij het karakteriseren van luchtmassa’s wordt vaak gekeken naar de temperatuur op circa 1500 meter hoogte (in vaktermen het 850-hPa-niveau). In ons deel van de wereld geldt als vuistregel dat er een kans op sneeuw is bij temperaturen van -4°C en lager op 1500 meter hoogte.

t850woensdag14oktober
De temperatuur morgen op circa 1500 meter hoogte (850 hPa). Op uitgebreide schaal worden op die hoogte temperaturen rond de -4°C gemeten, op een enkele plek zelfs -5°C. Bij dergelijke waarden is de kans op sneeuw aanwezig.

Daarnaast speelt de dauwpuntstemperatuur een belangrijke rol bij het ontstaan van sneeuw. Deze parameter geeft een indicatie hoeveel vocht (waterdamp) de lucht bevat. Bij een hoger dauwpunt is de lucht vochtiger, bij een lager dauwpunt juist droger. Nu geldt er dat de dauwpuntstemperatuur onder het vriespunt moet liggen, voordat er sneeuw kan optreden. Zoals de weerkaarten nu laten zien, ligt deze waarden morgen gedurende een deel van de dag inderdaad onder 0°C. Dit betekent dat er kans is op sneeuwval.

De sneeuwkansen kan je ook volgen via het weer op locatie.

minimumwoensdag14oktober
De dauwpuntstemperatuur woensdag om 8 uur ‘s morgens. Het uiterste zuiden van Limburg en vrijwel heel Wallonië meten op dat moment een dauwpunt onder het vriespunt. Kans op sneeuwval is dus aanwezig.
dauwpuntwoensdag14uur
In de loop van de dag loopt de dauwpuntstemperatuur op, wat te maken heeft met de instroom van vochtigere lucht. Rond 2 uur ‘s middags ligt deze overal boven het vriespunt. De kans op sneeuw neemt in de loop van de ochtend derhalve af.

Er is morgen sprake van een aflandige wind uit het noordoosten. Voor het optreden van sneeuw is een aflandige wind gunstig: er wordt op deze manier geen warmte en vocht vanaf de Noordzee meegevoerd, die de sneeuw aan kunnen tasten.

grondwindwoensdag8uur
De windkaart voor morgenochtend 8 uur. Overal waait de wind uit het noordoosten. Hierdoor heeft de wind vooral in het zuidoostelijk deel van de Benelux een lange weg over het koude continent afgelegd.

Ten slotte ligt de temperatuur aan het begin van de ochtend op veel plaatsen onder het vriespunt. De Ardennen en Zuid-Limburg meten de laagste waarden, wat natuurlijk alles te maken heeft met de hoge ligging van deze gebieden. Ook elders in de Benelux liggen de temperaturen dicht bij 0°C. Alleen de kuststrook heeft te maken met luchtaanvoer vanaf zee, waardoor het daar minder koud is.

minimumwoensdag14oktober
Minimumtemperaturen voor komende nacht/ochtend. In de hoger gelegen gebieden (Ardennen en Zuid-Limburg) daalt het kwik tot beneden het vriespunt.

Verplaatsing van het neerslaggebied

In de loop van komende nacht neemt vanuit het oosten de bewolking toe. Tegen middernacht zal de eerste neerslag in de Ardennen en Luxemburg arriveren, gevolg door Zuid-Limburg. In eerste instantie zal het gaan om wat lichte regen. Naarmate de nacht vordert, wordt de neerslag intensiever van karakter en gaat deze op meer plaatsen over in natte sneeuw. Aan de kust komen wat buien vanaf de Noordzee binnen, maar dit zullen vanwege de hogere temperaturen slechts regenbuien zijn. Elders blijft het droog.

Het meest actieve deel van de neerslagzone zal morgenochtend overtrekken. Dan in vrijwel heel Wallonië natte sneeuw, op de Hoge Venen droge sneeuw. Tijdelijk kan zich hier een dekje van ongeveer 3 centimeter vormen. Opgepast in het verkeer dus, als u morgenochtend richting de Ardennen moet.

Lokaal sneeuwvlokken in Nederland

‘s Middags breidt het gebied met regen en sneeuw zich uit tot halverwege Nederland en België. Ook Nederland Limburg krijgt dan te maken met natte sneeuw. Door de aantrekkende noordenwind (zachte zeelucht) zal de sneeuw geleidelijk overgaan in regen. Het zal echter nog tot donderdagnacht duren, voordat alle neerslag de Benelux verlaten heeft.

neerslag2uur
Rond 2 uur vannacht trekt de eerste natte/smeltende sneeuw (rood) de Ardennen binnen.
neerslag10uur
Rond 10 uur ‘s ochtends bevindt het meest intensieve deel van de neerslagband zich boven de Ardennen. Op uitgebreide schaal natte sneeuw (rood), op de Hoge Venen droge sneeuw (lichtgeel).
neerslag18uur
Situatie rond 6 uur ‘s avonds. De droge sneeuw is overgegaan in natte sneeuw (rood), maar het gebied met natte sneeuw heeft zich wel westwaarts uitgebreid (tot over Limburg). In de uren hierna neemt de neerslagzone snel in kracht af.

Al met al gaan we morgen een spannende dag tegemoet, waarin kleine details een groot verschil kunnen maken. Komt de milde noordenwind zo’n 6 uur eerder het land in, dan is het maar de vraag of de Ardennen überhaupt droge sneeuw te zien krijgen. In ieder geval deelt Koning Winter een eerste speldenprikje uit.

Bronnen:

  • Sneeuw Nederland 13 oktober 1975: knmi.nl
  • Sneeuwsituaties België: meteo.be
  • Artikel over sneeuw: nl.wikipedia.org

Gastblog

Door Gastblog

Expert in weer en klimaat of een ander boeiende niche in de wetenschap? Geregeld worden wetenschappers aan het woord gelaten via een gastblog.


Verder lezen

Alles bekijken
81

Sneeuwkansen maandag 5 december 2022

10 uur geleden - 3 min. lezen
654

Winterse signalen deel 1: koele start december

2 dagen geleden - 5 min. lezen

Kans op sneeuw in de Ardennen neemt toe

3 dagen geleden - 2 min. lezen