Risico op gevaarlijk weer in de VS: supercellen, hagel en tornado’s

De atmosfeer boven de centrale Verenigde Staten stoomt zich klaar voor een potentieel gevaarlijke uitbraak van zwaar onweer. En nu we in vol tornadoseizoen zijn, is dat niet zo verwonderlijk. Maar het is wel altijd potentieel schadelijk. Volgens de huidige “convective outlook”, geldt er een verhoogd risico voor een uitgestrekt gebied in het Middenwesten tot aan de centrale Great Plains. Staten als Wisconsin, Illinois, Missouri, Kansas, Iowa en Oklahoma bevinden zich in de gevarenzone. In dit artikel bespreken we welk weer de VS zal incasseren en we bekijken de kansen op tornado’s en supercellen.

Eigenlijk zien we vandaag een klassiek recept van voorjaarsweer in de VS: koude luchtmassa’s uit het noordwesten komen explosief in botsing met warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico. En dat zal men geweten hebben in het Middenwesten.

• Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
• Volg de interessante weerberichten op Youtube

“Enhanced risk” of verhoogd risico

Boven de westelijke gebergten is een grote depressie ontstaan, die zich in meerdere kleinere storingen heeft opgesplitst. Eén daarvan schuift snel richting de grensregio tussen Canada en de VS. Een tweede systeem diept zich nog uit boven de bergen en zal later doorheen de dag oostwaarts zal trekken richting Middenwesten, de regio die bekend staat om intense tornado-activiteit.

• Hier kondigden we de start van het huidige orkaanseizoen aan.

Deze storingen zorgen voor een extra dynamische atmosfeer, met stijgende luchtmassa’s (convectie) die tot onweersbuien kunnen leiden. De stijgende luchtmassa’s zijn bovendien goed te zien op weerkaarten.

• Geïnteresseerd in het weer? Bestel dan dit leuke weerboek!

Grote tweedeling over de VS

Zoals we vaak zien in de VS, is er sprake van een grote tweedeling. In het oosten en zuidoosten is het momenteel veel warmer dan normaal: rond de 25 graden bij de Grote Meren en 30° en meer elders. In het westen daarentegen is het veel kouder; tussen 0 en 10° op de Great Plains.

• Extreme vrieskou trof de VS een paar maand geleden.

Die koude luchtmassa’s vormen een front dat in een oostelijke richting oprukt. Het wordt aangedreven door de depressie verder naar het noorden. Op kaarten is te zien dat de temperatuurgradiënt over dat koufront extreem scherp is.

Aan de voorzijde stroomt warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico en over Texas naar het noorden, vaak aan hoge windsnelheden. Deze warme lucht heeft, zoals we elke keer opnieuw zien bij gevaarlijk weer in de VS, hoge CAPE-waarden.

• Extreem weer in Tornado Alley vorig jaar in april.

Daardoor zit deze instabiele lucht vol energie om te stijgen, en zijn in staat uit te groeien tot noodweer. De CAPE is een maat voor de energie die beschikbaar is voor buienvorming. We zien CAPE-waarden tot 3000 Joule per kg in de staten Kansas, Misouri en Iowa.

• De CAPE is altijd immens hoog op sommige warme zeeën. Maar waarom is de lucht er dan blauw?

Kans op tornado’s en supercellen

Vooral in delen van Iowa, Wisconsin en Illinois lijkt de namiddag (lokale tijd) een ‘gunstig’ scenario te creëren waarin supercellen kans zien om los te barsten. Supercellen zijn goed georganiseerde onweersbuien die erom bekendstaan grote hagel, hevige windstoten en tornado’s te produceren. De combinatie van toenemende windschering en een draaiing van de wind met de hoogte – in beeld gebracht in zogenaamde “hodografen” of grafieken – maakt de atmosfeer bijzonder gunstig voor rotatie in buien.

• Ooit al gehoord van een stormglas? Bestel het hier!

In deze fase neemt de kans op grote hagelstenen dan ook toe. Mogelijk komen er ook enkele krachtige tornado’s. De onzekerheid blijft echter groot: kleine verschillen in timing en positie van de systemen kunnen een groot effect hebben op waar en hoe zwaar het weer uitdraait.

Van individuele supercellen naar onweerscomplexen op mesoschaal

Later op de dag kunnen de individuele supercellen samenklonteren tot grotere onweerscomplexen. Deze convectieve systemen op mesoschaal (mesoscale convective systems, MCS) kunnen zich snel uitbreiden en grote gebieden treffen.

Daarbinnen kunnen zelfs mesoschaal convectieve vortexen (MCV’s) ontstaan: kleine roterende lagedrukgebieden die het onweerssysteem nog kunnen versterken. In combinatie met sterke wind op hoogte kan dit leiden tot wijdverspreide zware windstoten, die mogelijk het grootste gevaar gaan vormen ’s avonds en ’s nachts.

Zuidelijke Plains: onzeker maar potentieel explosief, afhankelijk van de “dryline”

Verder naar het zuiden, in Kansas en Oklahoma, hangt veel af van de precieze interactie tussen het koufront en de ‘dryline’. Deze scheidingslijn tussen droge en vochtige lucht is vaak een broedplaats voor zware buien.

Meer specifiek scheidt de dryline de hete, vochtige lucht van de Golf van Mexico, en de warme, meer woestijnachtige lucht verder naar het westen. Afhankelijk van verschillende factoren, waaronder de CIN die buien onderdrukt, kunnen ook hier supercellen losbarsten met grote hagel en tornado’s.

Klassiek recept voor zwaar weer in de VS

Hoewel de exacte evolutie van het weersysteem bulkt van de onzekerheden, is het duidelijk dat een groot deel van het centrale Verenigde Staten zich schrap moet zetten op een actieve en waarschijnlijk gevaarlijke onweersdag met tornado-uitbraken.

De combinatie van dynamiek in de bovenlucht, een scherp koufront en een instabiele vochtige luchtmassa vormt het klassieke recept voor zwaar weer in de VS.

Vooral de overgang van individuele supercellen naar grootschalige buiencomplexen maakt deze situatie interessant maar vooral risicovol.