Waarom zijn de Canarische Eilanden veel regenachtiger (en groener) dan normaal?

Een ongewoon schouwspel is nu te zien op de Canarische Eilanden. De woestijnachtige eilanden Fuerteventura en Lanzarote zijn helemaal groen gekleurd. De bloeiende natuur is zelfs uit de ruimte te zien. Deze winter is de hele archipel veel natter dan normaal, vandaar de blije natuur. De andere eilanden hebben een hoger reliëf, dat werkt aan de loefzijde sowieso meer neerslag in de hand. In dit artikel bekijken we waarom de Canarische Eilanden ongewoon veel neerslag ontvangen deze winter. Zoals vaak aan Atlantische kusten, zijn de straalstroom, de NAO en het Azorenhoog de hoofdrolspelers.

• Volg NoodweerBenelux op X en Facebook
• Blijft up-to-date met weervideo’s op YouTube

Veel meer regen dan normaal op de Canarische Eilanden

Op de Canarische Eilanden, en vooral op de drogere uithoeken van de archipel, staat opnieuw water in droge rivierbeddingen. Bergflanken zijn groen, en zelfs paars door bloemen. Kortom, de natuur staat in bloei als nooit tevoren.

Er is de laatste weken uitzonderlijk veel regen gevallen op deze geliefde vakantie-eilanden. De oorzaak ligt in een combinatie van grootschalige atmosferische patronen, met name de ligging van stormdepressies, de straalstroom en het Azorenhoog, én een veranderend klimaat.

• Geïnteresseerd in het weer? Bestel dan hier een leuk weerboekje!

Atmosferische rivier door vele depressies

De nieuwsmedia staan bol van de atmosferische rivier die uitzonderlijk veel neerslag laat vallen op Portugal, Spanje maar ook op noordelijk Marokko.

• Atmosferische rivier treft Spanje en Portugal. Ook het uitzonderlijke Fujiwhara-effect werd waargenomen, wat de rivier nog versterkte.

De atmosferische rivier, die vocht uit de Caraïben naar West-Europa voert, wordt op haar beurt aangedreven door snel op elkaar volgende stormdepressies meer naar het noorden. De lucht draait in tegenwijzerzin om die depressies. Daarom is er een sterke westwaartse luchtstroming over de Atlantische Oceaan die de extreem vochtige lucht naar het oosten drijft.

Straalstroom versterkt de aanvoer van vochtige zeelucht

Maar die luchtstroom ligt tegenwoordig meer zuidelijk dan normaal. Bovendien zien we dat ook weerspiegeld op grote hoogte: de straalstroom waait hard in een veel zuidelijkere ligging dan gewoonlijk. Die stroomt over Spanje en Noord-Afrika en dus ook over de Canarische Eilanden.

Azorenhoog gedraagt zich anders dan normaal

Het Azorenhoog is verzwakt…

Normaal gesproken liggen de Canarische Eilanden onder de stabiele invloed van het Azorenhoog: een uitgestrekt hogedrukgebied boven de Atlantische Oceaan. Dit hogedrukgebied zorgt voor zonnig weer, weinig regen en de bekende noordoostelijke passaatwinden.

• DANAs zijn ook welbekend op de Canarische Eilanden.

Atlantische depressies – lagedrukgebieden met regen en wind – worden daardoor meestal noordelijker richting West- en Noord-Europa gestuurd. De eilanden liggen dus vaak onder de beschermende ‘parasol’ van het Azorenhoog. Maar de laatste tijd dus niet.

In plaats van een noodoostelijke windrichting, krijgen ze de laatste weken de koufronten (met bijhorende regen) uit het westen vol over zich.

… en lag de laatste tijd zuidelijker dan normaal.

Deze winter is de normale situatie regelmatig doorbroken. Het Azorenhoog bleek vaker verzwakt, verschoven naar het zuiden en zuidwesten.

Bovendien is de NAO negatief

Er heerste tot nu toe een negatieve NAO (Noord Atlantische Oscillatie), deels een gevolg van het zwakkere Azorenhoog. Daardoor is ruimte ontstaan voor lagedrukgebieden om zuidelijker door te trekken dan normaal.

• Stormen op de Atlantische Oceaan veroorzaken deining, levensgevaarlijk, bijvoorbeeld op Tenerife.

Meer over de NAO, hoe ze gemeten wordt, en hoe jaarringen daarbij helpen, lees je hier.

Atmosferische rivier botst op de Canarische Eilanden

De atmosferische rivier die nu actief is brengt nog meer regen dan normaal. Net zoals in Portugal en Spanje, botst de rivier op reliëf. De waterdamp condenseert en er valt in korte tijd veel regen. Zelfs gebieden die normaal droog zijn, zoals Fuerteventura en Lanzarote, kunnen dan tijdelijk extreem nat worden.

• Griekenland ‘lijdt’ ook vaak onder orografische regen.
• Storm Ingrid, een van de vele stormen die Spanje troffen deze winter.

Natter weer op de Canarische Eilanden door klimaatverandering?

De vraag is of dit alles te maken heeft met klimaatverandering. Waarschijnlijk deels, en op een complexe manier. Wat wel duidelijk is, is dat een warmere atmosfeer meer waterdamp kan bevatten (ongeveer 7% extra per graad opwarming). Dat betekent dat wanneer regen valt, die vaak intensiever is.

• Effecten klimaatverandering op straalstroom.

Daarnaast wijzen steeds meer studies erop dat de grootschalige circulatie in de atmosfeer – zoals de straalstroom en hogedrukblokkades – variabeler en soms hardnekkiger wordt. Daardoor kunnen bepaalde weerpatronen, zoals langdurige natte of juist droge periodes, langer aanhouden.

Nattere periodes in het verleden

Vanuit een geologisch en klimatologisch perspectief is het belangrijk te benadrukken dat natte winters op de Canarische Eilanden niet uniek zijn; ze komen ook voor in historische en paleoklimatische gegevens.

• Amper noodweer op deze plekken in Europa, maar met klimaatverandering kunnen we daar niet meer zo zeker van zijn.

Wat mogelijk verandert, is de frequentie en intensiteit van zulke episodes. Wanneer de beschermende invloed van het Azorenhoog wegvalt en vochtige Atlantische luchtmassa’s vrij spel krijgen, reageren de Canarische Eilanden snel: met veel regen, snelle vergroening, maar ook met risico’s zoals overstromingen en erosie.

Kortom: de uitzonderlijk regenachtige en groene winter op de Canarische Eilanden is het resultaat van een wisselwerking tussen verschuivende drukgebieden, zuidelijker stormbanen en krachtigere en langdurigere atmosferische rivieren. Klimaatverandering werkt daarbij versterkend.