Opnieuw overstromingen in Valencia na hevige neerslag

Bijna twee jaar na de verwoestende overstromingen in Valencia van oktober 2024 is de Spaanse regio opnieuw getroffen door hevige regen. In de late avond van 16 september viel op sommige plaatsen bijna 100 millimeter neerslag. Straten en tunnels liepen onder, mensen moesten gered worden en het openbaar vervoer is ontregeld. Het huidige noodweer roept onvermijdelijk herinneringen op aan de overstromingen van 2024 die in het collectieve geheugen gegrift staan. Toch is er een belangrijk verschil: in 2024 was de situatie veel extremer. We leggen uit waarom en geven een overzicht van de situatie.

• Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
• Volg de interessante weerberichten op Youtube

Neerslagsommen van de overstromingen in Valencia

In Torrent, ten westen van Valencia, werd 95,8 millimeter neerslag gemeten, waarvan ongeveer 71 millimeter binnen slechts een half uur. Ook Chiva kreeg net geen 100 millimeter regen te verwerken. In plaatsen Montserrat, l’Eliana en Alboraia werden eveneens grote hoeveelheden gemeten. In de stad Valencia viel zo’n 70 millimeter. Niet alleen in de regio Valencia, maar ook in delen van de aangrenzende regio’s (Catalonië, Murcia en Castilla-en-Leon) en op de Balearen veel zware regen.

Deze neerslagsommen zijn op zich al zeer pittig. Maar het gaat erom binnen hoeveel tijd die regen valt. De situatie wordt pas echt acuut als de neerslag binnen zeer korte tijd, met bakken, naar beneden komt. Het water kan dan onvoldoende snel worden afgevoerd, met overstromingen tot gevolg.

In Torrent moesten mensen uit voertuigen worden gered, volgens El Tiempo. In totaal werden bijna vijfhonderd incidenten gemeld. De metro werd stilgelegd, het treinverkeer was ontregeld en ook de luchthaven van Valencia moest tijdelijk sluiten.

De overstromingen van eind oktober 2004 waren zwaarder

Gelukkig kwam het niet tot een scenario zoals eind oktober 2024. De huidige cijfers zijn niet vergelijkbaar met de extreme waarden van de dodelijke overstromingen in dat jaar. Toen mat het weerstation van Turís ongeveer 772 millimeter neerslag, waarvan 185 millimeter binnen één uur en 621 millimeter binnen zes uur. Die waarden behoorden tot de hoogste die ooit in Spanje zijn gemeten.

• Oorzaken Spaanse overstromingen 2024

Hoewel beide scenario’s niet op elkaar lijken wat betreft hoeveelheid neerslag en impact, toch kunnen we ze niet los van elkaar zien. De oorzaak is namelijk gelijkaardig.

Bij het huidige noodweer trok een trog met relatief koude lucht op grotere hoogte over het oosten van Spanje, zoals we reeds beschreven in onze weersvoorspelling eerder deze week. Het verschil in zowel temperatuur als in vochtigheid tussen de botsende luchtlagen maakte de atmosfeer uiterst onstabiel.

Onweersbuien blijven liggen

Naast de clash van broeierige mediterrane en koelere Atlantische lucht, is er nog een andere factor die de vorming van onweer begunstigt. Het stationaire karakter van de grens tussen de verschillende luchtmassa’s speelde ook een rol. Nieuwe onweerscellen konden zich blijven vormen op dezelfde plek. Daardoor kon binnen zeer korte tijd extreem veel regen vallen.

In 2024 was het mechanisme vergelijkbaar, maar de atmosferische situatie was nog extremer. Toen lag een DANA in de omgeving van de Straat van Gibraltar. Zeer vochtige lucht die over een warmer dan normaal Middellandse Zeegebied stroomde, voedde zware onweerssystemen op het land.

• Niet alleen de DANA, maar ook een andere oorzaak werd gevonden voor de overstromingen in Valencia 2 jaar geleden.

Snel vallende regen leidt razendsnel tot overstromingen

Het is duidelijk dat niet alleen de totale hoeveelheid neerslag, maar vooral de snelheid waarmee die valt van cruciaal belang is. Wanneer in een half uur tientallen millimeters regen naar beneden komen, raakt het water niet meer weg.

• DANA’s zijn zeer frequent in Spanje en de Canarische Eilanden. Toch leidt niet elke DANA tot noodweer. Vaak is het dan gewoon slecht weer.

De overstromingen van 2024 lieten reeds zien wat er kan gebeuren wanneer zo’n onweerssituatie volledig uit de hand loopt en de hemelsluizen zich maximaal openen. Op 29 oktober ontstonden de catastrofale overstromingen zeer plotseling. Het Spaanse uurrecord werd gevestigd voor 184,6 millimeter regen per uur in Turís.

Welke rol speelt klimaatverandering bij extreme neerslag?

Klimaatverandering heeft er uiteraard veel mee te maken. Vooral omdat de Middellandse Zee als reactor werkt en meer ‘olie op het vuur gooit’ als bron van energierijke vochtige lucht.

Klimaatrol uitgepluisd voor 2024

Specifiek voor de ramp van 2024 is bovendien een onderzoek uitgevoerd, gepubliceerd in Nature Communications, dat de invloed van klimaatverandering in kaart brengt. Het geeft ook harde cijfers. Wetenschappers berekenden dat door de mens veroorzaakte klimaatverandering de neerslagintensiteit over een tijdspanne van zes uur met ongeveer 21 procent heeft versterkt. Het totale regenvolume boven het stroomgebied van de Júcar-rivier nam naar schatting met 19 procent toe en het gebied waarin meer dan 180 millimeter regen viel, werd ongeveer 55 procent groter, door menselijk toedoen.

• De vrees voor overstromingen zit er in Valencia dan ook goed in.

De natuurkunde liegt er evenmin om. Warmere lucht kan per graad temperatuurstijging ongeveer 7% meer waterdamp bevatten. Een warme Middellandse Zee kan daardoor grote hoeveelheden vocht aan de atmosfeer afgeven. Wanneer vervolgens koude lucht op hoogte en de juiste windpatronen (landinwaarts) voor sterke stijgbewegingen zorgen, is meer vocht beschikbaar voor zware neerslag.

De vergelijking met 2024 is vooral relevant om in detail te onderzoeken welke cocktail van atmosferische elementen tot noodweer leiden en waarom precies de regio Valencia (en omgeving) zo kwetsbaar is voor extreme neerslag. Adaptatie en mitigatie zijn van cruciaal belang om dit soort klimaatschok op te vangen.