Poolwervel terug op volle toeren: gevolgen voor winter 2026-2027?

Wat brengt de winter? Dat wordt in sterke mate bepaald door de poolwervel. Die draait sinds de late zomer terug op volle toeren. Modellen tonen echter dat de poolwervel wel eens fel zou kunnen verzwakken in de tweede helft van de winter. En een verzwakte poolwervel verhoogt de kans op koude-uitbraken. En ook andere weersystemen bepalen mee de koers.

• Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
• Volg de interessante weerberichten op YouTube
• Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
• Blijf op de hoogte van onze nieuwsberichten via: Google!

De poolwervel is de krachtige luchtcirculatie met lagedruk rond de Noordpool die ijskoude lucht vasthoudt. Wanneer die verzwakt of verstoord raakt, kan koude poollucht zuidwaarts uitstromen, waardoor ook in Europa de kans op vorst en sneeuw fors toeneemt. De poolwervel is vooral in de herfst, winter en lente actief. Hoe de poolwervel bepaalt het verloop van de winter mee.

Eerst sterke poolwervel, dan verzwakking

Zowel het Europese weermodel ECMWF als het Britse UKMO voorspellen een duidelijke verzwakking van de poolwervel tijdens de tweede helft van de winter, volgens deze bron. Dat geldt vooral voor januari en februari 2027.

De modellen voorspellen aanvankelijk nog een vrij sterke poolwervel. Maar vanaf begin januari zouden de typische westenwinden aan kracht verliezen waardoor de poolwervel wankel wordt. Tegelijk tonen de berekeningen een stijging van de luchtdruk in de stratosfeer boven het noordpoolgebied. Ook dat wijst op een verstoorde poolwervel.

Januari en februari worden cruciaal

Een verzwakking van de poolwervel heeft belangrijke gevolgen voor het winterweer op heel het noordelijk halfrond, soms zelfs tot in de Sahara. Normaalgezien houdt de krachtige luchtcirculatie op grote hoogte de koudste poollucht grotendeels gevangen rond de Noordpool.

Wanneer die hoge stratosferische circulatie uit balans raakt, veranderen ook de luchtstromingen bij het aardoppervlak. Daardoor neemt de kans toe dat koude poollucht naar Europa, Siberië of Noord-Amerika stroomt.

• Vorige winter: bijtende vrieskou in Noord-Amerika.

De seizoensverwachtingen doen vermoeden dat zoiets te gebeuren staat in de tweede helft van de winter. Dat betekent echter niet automatisch dat januari en februari bij ons kouder dan normaal zullen verlopen. Alles hangt af van waar in het noordelijk halfrond de koude-uitbraken toeslaan. Waar precies dat gebeurt, is nog niet gekend.

Kans op sudden stratospheric warming

Een belangrijk aandachtspunt is de mogelijkheid op een sudden stratospheric warming (SSW). Tijdens zo’n event kan de temperatuur op tientallen kilometers hoogte in enkele dagen met tientallen graden stijgen. De westenwinden rond de Noordpool zwakken dan sterk af en keren soms zelfs om.

• Impact van een SSW op de poolwervel.

De gevolgen daarvan worden soms pas tien dagen tot een maand later merkbaar aan het aardoppervlak. Historische analyses tonen dat Noord- en Centraal-Europa na een SSW vaker met lager dan normale temperaturen te maken krijgt.

Ook België en Nederland maken dan meer kans op winterweer, al hangt veel af van de precieze ligging van hogedrukgebieden en dus de windrichting.

• Arctische koude-uitbraak vorige lente.

Of we daadwerkelijk met een SSW te maken krijgen kan nog niet voorspeld worden. Zulke verstoringen worden doorgaans pas tien tot veertien dagen op voorhand redelijk betrouwbaar ingeschat.

Super El Niño zet voorspelling op de helling

Een andere sturende factor is de uitzonderlijk sterke El Niño. Dit klimaatverschijnsel vergroot doorgaans de kans op een zachte winter in grote delen van Noord-Amerika. Maar een krachtige El Niño kan ook grootschalige golven in de atmosfeer versterken, de zogenoemde Rossbygolven.

• Meer over Rossbygolven en hoe ze klimaat beïnvloeden.

Onderzoek toonde reeds dat sterke El Niño-episodes mogelijks een remmend effect kan hebben op stratosferische circulatie. Toch blijven de verbanden onzeker. Tijdens de drie vorige uitzonderlijk sterke El Niño’s traden geen grote verstoringen van de poolwervel op.

• El Niño droeg bij aan een uitzonderlijke warme septembermaand.

Daarmee ontstaat een tegenstrijdig winterbeeld: El Niño draagt in bepaalde regio’s bij tot een zachtere seizoensverwachting, terwijl een verzwakte poolwervel begin 2027 juist de kans op tijdelijke koude-uitbraken kan vergroten. Hoe die fenomenen elkaar uitbalanceren, zullen we moeten afwachten.

• Poolwervel en La Niña.

Effect van de poolwervel voor West-Europa?

Voor West-Europa is de belangrijkste vraag of een eventuele verstoring van de poolwervel leidt tot een geblokkeerde westelijke luchtstroming. Wanneer noordelijke hogedrukgebieden zich boven Groenland of Scandinavië vestigen, kan koude continentale of arctische lucht gemakkelijker richting Benelux stromen. Dat is de ideale setting voor vorst en sneeuw.

Maar momenteel is daar nog geen zekerheid over. De verwachting voor winter 2026-2027 wijst vooral op een mogelijk grillig verloop, met een relatief sterke poolwervel aan het begin en een grotere kans op verstoringen later in het seizoen.

De komende winter hoeft bij ons dus niet persé uitzonderlijk koud te worden, maar de modellen maken vooral januari en februari interessant. Of de voorspelde verzwakking daadwerkelijk uitmondt in een winterse koudegolf, wordt pas in de loop van het seizoen duidelijk.

Duidelijk video over de impact van de Polar Vortex