Winter 2026-2027 zacht? Sterk positieve IOD geeft opvallend signaal
2
Hoewel de winter van 2026-2027 nog ver weg lijkt, duikt nu al een interessant signaal op voor het mogelijke verloop ervan. Boven de Indische Oceaan wordt de komende maanden een sterk positieve Indian Ocean Dipole (IOD) verwacht. Dat klinkt als een fenomeen dat weinig met het weer in België en Nederland te maken heeft, maar niets is minder waar. Een krachtige positieve IOD ging in het verleden namelijk regelmatig vooraf aan zachte, natte en windrijke winters in West-Europa.
De aandacht gaat bij seizoensverwachtingen vaak naar El Niño en de Stille Oceaan. Voor het Europese winterweer kan een ander tropisch oceaangebied echter minstens zo interessant zijn. Veranderingen in de Indische Oceaan kunnen uiteindelijk invloed uitoefenen op de straalstroom en de verdeling van hoge- en lagedrukgebieden boven de Atlantische Oceaan. Daarmee krijgen we een van de eerste interessante signalen voor de winter van 2026-2027.
Wat is de Indian Ocean Dipole?
De Indian Ocean Dipole, meestal afgekort tot IOD, beschrijft het verschil in zeewatertemperatuur tussen het westelijke en oostelijke deel van de tropische Indische Oceaan. Die temperatuurverdeling kan doorheen het jaar veranderen.
Bij een positieve IOD wordt het zeewater in het westelijke deel van de Indische Oceaan relatief warm. Dichter bij Indonesië is het water dan juist relatief koel. Die verschillen hebben gevolgen voor de plaats waar de meeste tropische regen- en onweersbuien ontstaan.
Dat is belangrijk, want de tropische oceanen spelen een grote rol in de wereldwijde luchtcirculatie. Boven warm zeewater kunnen enorme hoeveelheden vocht opstijgen. Er ontstaan zware buien en grote onweerscomplexen, waarbij door condensatie veel warmte in de atmosfeer vrijkomt.
Die warmte vormt als het ware brandstof voor de atmosferische circulatie. Wanneer de temperatuurverdeling van het zeewater verandert, verschuift dus ook de plaats waar veel van deze energie aan de atmosfeer wordt afgegeven.
Positieve IOD verplaatst tropische buien
Bij een positieve IOD verschuift de zwaarste tropische buienactiviteit meer richting het westelijke deel van de Indische Oceaan en Oost-Afrika. Boven Indonesië neemt de buienactiviteit juist af.
Op zichzelf lijkt zo’n verandering nog steeds erg ver verwijderd van de Benelux. De atmosfeer bestaat echter niet uit afzonderlijke regio’s die los van elkaar functioneren. Grote veranderingen in de tropen kunnen een kettingreactie veroorzaken die uiteindelijk duizenden kilometers verder merkbaar wordt.
- Geïnteresseerd in het weer of op zoek naar een geschenk voor een weerliefhebber? Bekijk dit product dan eens!
Wanneer gebieden met veel stijgende lucht van plaats veranderen, verandert ook de verdeling van dalende lucht elders. Hierdoor kunnen grote golven in de atmosfeer ontstaan. Die kennen we als Rossbygolven.
Rossbygolven brengen het signaal richting Europa
Rossbygolven kunnen zich over enorme afstanden door de atmosfeer voortplanten. Via de straalstroom kunnen ze uiteindelijk invloed krijgen op de positie van hogedruk- en lagedrukgebieden boven Europa en de Atlantische Oceaan.
Een verandering in de tropische Indische Oceaan kan daardoor uiteindelijk samenhangen met een ander weerpatroon boven Europa. Meteorologen noemen zo’n verbinding tussen ver uit elkaar gelegen gebieden een teleconnectie.
Het is precies deze verbinding die de huidige positieve IOD interessant maakt voor onze winterverwachting. Onderzoek wijst namelijk op een fysisch verband tussen een positieve IOD, veranderingen boven het Middellandse Zeegebied en de atmosferische circulatie boven de Atlantische Oceaan.
Grotere kans op droogte rond de Middellandse Zee
Een van de gevolgen van een positieve IOD is een grotere kans op hogedruk boven het oostelijke deel van het Middellandse Zeegebied tijdens de wintermaanden. Atlantische storingen kunnen hierdoor een andere koers volgen, waardoor de gebruikelijke winterregens minder gemakkelijk bepaalde gebieden bereiken.
Voor onder meer Griekenland, Cyprus, Turkije, Syrië, Libanon en Israël kan dat belangrijke gevolgen hebben. Net de winter is er cruciaal voor het aanvullen van grondwater en stuwmeren.
Wanneer gedurende meerdere maanden minder regen valt, kan dat de beschikbare watervoorraden onder druk zetten. Kennis over de ontwikkeling van de IOD kan daardoor niet alleen voor meteorologen interessant zijn, maar ook voor landbouwers en waterbeheerders.
Voor België en Nederland is echter vooral interessant wat er tegelijkertijd verder naar het westen gebeurt.
Link met de Atlantische Oceaan en de NAO
Het atmosferische golfpatroon dat bij een positieve IOD kan ontstaan, beïnvloedt uiteindelijk ook de drukverdeling boven de Atlantische Oceaan. Daarbij zien we vaker een patroon dat overeenkomt met een positieve fase van de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO).
Bij zo’n positieve NAO wordt het drukverschil tussen het hogedrukgebied rond de Azoren en de lagedrukzone rond IJsland groter. Tegelijk kan de straalstroom krachtiger worden en een relatief noordelijke positie innemen.
Dat heeft duidelijke gevolgen voor het weer in West-Europa. De krachtige westelijke luchtstroming maakt het voor Atlantische depressies gemakkelijker om richting onze omgeving te trekken.
Voor België en Nederland is dat een klassiek recept voor een winter waarin zachte oceaanlucht vaak de bovenhand krijgt.
Meer kans op een zachte, natte en windrijke winter
Wanneer de Atlantische westcirculatie gedurende langere tijd sterk is, kunnen lagedrukgebieden elkaar snel opvolgen. Fronten trekken dan regelmatig over de Benelux met regen en wind, terwijl vanaf de relatief zachte Atlantische Oceaan voortdurend milde lucht wordt aangevoerd.
De temperaturen liggen in zo’n situatie vaker boven het normale niveau. Tegelijk wordt het moeilijker voor koude lucht vanuit het poolgebied om langdurig tot België en Nederland door te dringen.
Juist dat patroon zien we opvallend vaak terug bij winters die voorafgegaan werden door een sterk positieve IOD. Het huidige signaal maakt een zachte, natte en windrijke winter van 2026-2027 daarom op dit moment waarschijnlijker dan zonder zo’n positieve IOD.
Winter 2026-2027 is nog lang niet beslist
Een seizoensverwachting blijft fundamenteel anders dan een gewone weersverwachting. Geen enkele index kan in september vertellen welk weer we op een bepaalde dag in december of januari zullen krijgen.
Ook bij een sterk positieve IOD blijven verschillende andere atmosferische processen belangrijk. De toestand van de poolwervel, ontwikkelingen in de stratosfeer, de sneeuwbedekking boven Eurazië en natuurlijke schommelingen in de atmosfeer kunnen het uiteindelijke winterpatroon nog veranderen.
Dat betekent dat ook binnen een gemiddeld zachte winter koude perioden mogelijk blijven. Een tijdelijke verandering in de drukverdeling kan koude lucht alsnog richting West-Europa sturen.
De positieve IOD moet daarom vooral worden beschouwd als een vroege aanwijzing. Het is een puzzelstuk dat de kans op een bepaald winterpatroon verhoogt, niet een definitieve voorspelling.
Waarom de IOD nu al interessant is
Toch heeft de IOD een belangrijk voordeel voor seizoensverwachtingen. Veel processen die uiteindelijk bepalen hoe onze winter verloopt, worden pas laat in de herfst of zelfs tijdens de winter zelf duidelijk.
De ontwikkeling van de IOD kan daarentegen al maanden eerder worden gevolgd. Daardoor krijgen meteorologen relatief vroeg een indicatie of de atmosfeer mogelijk een voorkeur begint te ontwikkelen voor een bepaald circulatiepatroon.
De verwachting dat de IOD de komende maanden sterk positief wordt, is daarom een signaal dat we richting winter nauwlettend in de gaten moeten houden.
Is de IOD voor Europa belangrijker dan El Niño?
Bij wereldwijde klimaatpatronen krijgt El Niño doorgaans veel meer aandacht. Dat is begrijpelijk. Het fenomeen boven de tropische Stille Oceaan heeft grote en goed gedocumenteerde gevolgen voor het weer in onder andere Noord- en Zuid-Amerika, Australië en delen van Azië.
Voor Europa is de relatie echter minder duidelijk. Het El Niño-signaal moet via verschillende atmosferische schakels onze omgeving bereiken. Onderweg kunnen andere processen die invloed verzwakken of veranderen.
De IOD kan voor West-Europa daarom een interessante graadmeter zijn. Niet omdat de Indian Ocean Dipole wereldwijd noodzakelijk een krachtiger klimaatfenomeen is, maar omdat het bijbehorende atmosferische golfpatroon kan doorwerken richting de Atlantische circulatie.
Dat maakt het bijzonder interessant om de ontwikkeling van de IOD naast El Niño en andere klimaatindicatoren te blijven volgen.
Wat betekent dit voor de winterverwachting 2026-2027?
Het eerste signaal is duidelijk, maar moet voorzichtig worden geïnterpreteerd. Een sterk positieve IOD vergroot op basis van eerdere winters en de achterliggende atmosferische processen de kans dat een krachtige westcirculatie tijdens de komende winter een belangrijke rol speelt.
Als die verwachting uitkomt, krijgen België en Nederland vaker te maken met depressies vanaf de Atlantische Oceaan. Dat zou zich vertalen in regelmatig regen, meer wind en temperaturen die gemiddeld relatief zacht zijn. Langdurige koude-uitbraken vanuit het poolgebied krijgen binnen zo’n patroon minder gemakkelijk de ruimte.
- Starten met je weerhobby? Dat doe je met dit weerstation!
Voor liefhebbers van sneeuw en langdurig winterweer is het huidige signaal dus niet meteen gunstig. Toch is het veel te vroeg om de winter af te schrijven. Andere factoren die onze winter bepalen moeten zich de komende maanden nog ontwikkelen.
De positieve IOD vormt daarmee één van de eerste interessante aanwijzingen voor winter 2026-2027. Of ook andere signalen de komende herfst richting een zachte winter wijzen, zal uiteindelijk bepalen hoe sterk we dit vroege signaal mogen wegen.