Catastrofale rots- en ijslawine in Nepal: wat gebeurde er en welke lessen kunnen we trekken?
0
Op 26 augustus werd Nepal getroffen door een uitzonderlijk zware natuurramp. Hoog in het Langtanggebergte, nabij de grens met Tibet, kwam een enorme massa ijs en gesteente naar beneden. Wat begon als een instorting op grote hoogte, ontwikkelde zich razendsnel tot een verwoestende puinstroom en overstroming die zich bijna 100 kilometer stroomafwaarts verplaatste. Dorpen, wegen en bruggen werden meegesleurd of bedolven. De menselijke tol is zwaar en de reddingsoperaties zijn nog steeds aan de gang. Kort na de ramp werd gesproken over een aardbeving, een gletsjerdoorbraak en zelfs een ingestorte gletsjer. Satellietbeelden geven inmiddels een veel duidelijker beeld: een groot deel van een steile bergflank, bestaande uit zowel gesteente als gletsjerijs, brak af nabij het Langtang Lirung-massief en verplaatste zich nadien als een modderstroom tot 9 m hoog door de vallei naar lagere gebieden.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op YouTube
- Bekijk zelf de weerkaarten op onze site
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Van berginstorting tot overstroming
De gebeurtenis is een schoolvoorbeeld van een zogenoemd cascading hazard: één natuurverschijnsel zet een hele keten van processen in gang. De enorme hoeveelheid ijs en gesteente die vrijkwam bij de landverschuiving versnelde tijdens haar val en nam onderweg steeds meer materiaal mee. Daarbij werd ijs verbrijzeld en kwam water vrij. Eenmaal in de steile valleien kon de massa zich verder ontwikkelen tot een zeer mobiele puinstroom. Uiteindelijk bereikten water, modder, rotsblokken en sediment de Lende Khola en Trishuli rivieren. Volgens de Amerikaanse geologische dienst USGS waren de gevolgen tot bijna 100 kilometer van de oorspronkelijke instorting merkbaar. Dat maakt dergelijke gebeurtenissen bijzonder gevaarlijk.
Een instorting hoeft niet vlak boven een dorp plaats te vinden om slachtoffers te veroorzaken. Ook tientallen kilometers verder stroomafwaarts kunnen gemeenschappen en infrastructuur worden getroffen. De gevolgen zijn enorm. De meest recente cijfers spreken inmiddels van meer dan duizend doden en duizenden vermisten, terwijl duizenden mensen in opvangkampen verblijven. Door vernielde wegen en bruggen zijn verschillende gebieden bovendien moeilijk bereikbaar. De dodentol kan daarom nog verder oplopen.
Speelde klimaatverandering een rol?
Na dergelijke gebeurtenissen volgt vrijwel automatisch de vraag of klimaatverandering de oorzaak was. Daarop bestaat voorlopig geen eenvoudig antwoord. Het is momenteel niet mogelijk om te stellen dat deze specifieke berginstorting door klimaatverandering werd veroorzaakt. Daarvoor is in principe een attributie studie nodig.
De stabiliteit van een bergwand wordt bepaald door een complexe combinatie van geologie, helling, water, ijs, temperatuur en lokale omstandigheden. Tegelijk verandert de opwarming van het klimaat wel de omstandigheden in hooggebergtes. Gletsjers worden dunner en trekken zich terug, terwijl permafrost kan opwarmen en ontdooien. Daardoor verandert de mechanische ondersteuning van steile bergflanken. Ook smeltwater kan via scheuren diep in een bergwand doordringen. We kunnen dus (nog?) niet zeggen dat klimaatverandering de oorzaak van deze ramp was. Wel weten we dat een warmer klimaat processen beïnvloedt die de stabiliteit van hooggebergtes bepalen. Wetenschappers waarschuwen daarom al langer voor veranderende risico’s in de Himalaya.
Nepal is niet het eerste voorbeeld
De ramp doet denken aan Chamoli in India in 2021. Daar brak eveneens een enorme massa gesteente en ijs af. De daaropvolgende puinstroom verwoestte waterkrachtcentrales en bruggen en kostte meer dan 200 mensen het leven. Maar dergelijke gebeurtenissen zijn niet beperkt tot de Himalaya. Op 28 mei 2025 stortte boven het Zwitserse dorp Blatten eveneens een enorme massa ijs en gesteente naar beneden. Bijna 90% van het bebouwde deel van het dorp werd bedolven. Toch viel er slechts één slachtoffer.
Waarom zo’n groot verschil? Niet omdat de Zwitserse gebeurtenis ongevaarlijk was. Het verschil zat vooral in voorbereiding. Bewoners hadden vooraf ongebruikelijke activiteit waargenomen. Vervolgens werden onder andere radar, GPS en camera’s ingezet om de beweging van de bergwand te volgen. Toen duidelijk werd dat de situatie verslechterde, werd het dorp geëvacueerd. Ongeveer 300 inwoners waren daardoor al in veiligheid toen de grote instorting plaatsvond.
Kunnen we een volgende ramp voorspellen?
Vanzelfsprekend is dan de volgende vraag: Kunnen we zo’n ramp voorspellen? Daar ligt misschien wel de belangrijkste les voor Nepal. De Himalaya is gigantisch. Er zijn duizenden gletsjers en ontelbare steile bergwanden. Het is onmogelijk om iedere potentiële instabiliteit continu met instrumenten te volgen. Satellieten bieden echter nieuwe mogelijkheden. Met optische satellietbeelden en radar kunnen grote gebieden systematisch worden onderzocht. Zo kunnen bewegende bergflanken, veranderingen in gletsjers en andere potentiële hotspots worden geïdentificeerd. Op plaatsen waar zowel de kans op instabiliteit als de mogelijke gevolgen groot zijn, kan vervolgens veel intensiever worden gemonitord met GPS, camera’s, seismometers of andere sensoren. Bovendien hoeft een instorting niet noodzakelijk vooraf te worden voorspeld om levens te redden. Seismische stations kunnen een grote instorting vrijwel onmiddellijk detecteren. Wanneer een daaropvolgende puinstroom nog tientallen kilometers moet afleggen, kan dat kostbare tijd opleveren om mensen stroomafwaarts te waarschuwen.
Technologie alleen is niet genoeg
Daarmee komen we bij misschien de belangrijkste boodschap. Early warning is veel meer dan het plaatsen van meetinstrumenten. Een waarschuwing moet snel worden geïnterpreteerd, bij lokale autoriteiten terechtkomen en de bevolking bereiken. Mensen moeten vervolgens weten waarheen ze moeten evacueren. Dat vraagt om communicatiesystemen, duidelijke verantwoordelijkheden, oefeningen, lokale kennis en vertrouwen. Juist daarin liggen grote uitdagingen voor Nepal. Veel valleien zijn afgelegen, communicatie-infrastructuur is beperkt en potentiële brongebieden bevinden zich soms tientallen kilometers van de plaatsen die uiteindelijk getroffen worden. De Himalaya kan niet simpelweg het Zwitserse systeem kopiëren. Een combinatie van satellietmonitoring, relatief goedkope lokale sensoren, automatische detectie en goed voorbereide gemeenschappen is waarschijnlijk realistischer.