Minder mist door schonere lucht
0
Mist hoort bij het typische herfst- en winterweer dat we kennen in de Lage Landen. Maar wie goed oplet, merkt dat het tegenwoordig minder vaak écht mistig is vergeleken met vroeger. En de observaties bevestigen dit: de laatste decennia is het aantal uren mist in Nederland en België spectaculair gedaald. Dat heeft weinig te maken met klimaatverandering, maar wel met schonere lucht. Hoe komt dit precies en zal deze trend zich blijven verderzetten komende jaren?
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op Youtube
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Mist: een wolk op de grond
Mist bestaat uit minuscule waterdruppeltjes die blijven zweven in de lucht. Ze ontstaan wanneer vochtige lucht genoeg afkoelt en waterdamp condenseert (koude lucht kan minder waterdamp bevatten). Daarvoor zijn wel condensatiekernen nodig: kleine stofdeeltjes waaraan water zich kan hechten.
- Meer weten over het weer? Bestel dit leuke boekje!
Hoe meer deeltjes, hoe makkelijker mist ontstaat. De meest voorkomende mist is stralingsmist. In rustige, heldere nachten koelt de luchtlaag bij de grond snel af en kunnen er mistbanken vormen. In Nederland lopen de aantallen sterk uiteen: van ruim 70 mistdagen per jaar in De Bilt tot > 100 in het noordoosten en slechts <30 in Zeeland. In België toont onderstaande kaart (paneel A) (met een lagere resolutie) lage-zichtbaarheid (< 5 km ) op ca. 50-75 dagen.
Helft minder mist dan 60 jaar geleden
Uit metingen van de Nederlandse weerstations blijkt dat het aantal misturen in De Bilt sinds 1960 gehalveerd is. Rond 1960 kwam er bijna 500 uur mist voor per jaar. Nu is dat ongeveer 250 uur. De grafiek hieronder toont ook aan dat de sterke daling vooral vóór 2000 plaatsvond. Daarna vlakte de trend af. De laatste 10 jaar is het aantal misturen amper veranderd.
Deze daling zien we niet alleen in Nederland, maar in heel Europa. Volgens een grootschalige studie is het aantal mist- en neveldagen in 30 jaar tijd met ongeveer 50% afgenomen.
De grote oorzaak: schonere lucht
De belangrijkste verklaring is verrassend eenvoudig: de lucht is veel schoner geworden. Sinds de jaren ’80 is de uitstoot van zwaveldioxide (SO₂) en fijnstof (industrie, auto’s, …) sterk gedaald door strengere milieumaatregelen. Met minder vervuiling zijn er ook veel minder condensatiekernen beschikbaar, en dus vormt mist zich minder gemakkelijk, ook al is er evenveel vocht.
De eerste kaarten in dit artikel (onderste panelen) tonen duidelijk dat de grootste daling van mist en slechte zichtcondities plaatsvond in regio’s waar de luchtvervuiling het sterkst afnam, vooral in Oost-Europa. Na de sluiting van vervuilende fabrieken in voormalig Oost-Duitsland daalde het aantal dagen met slecht zicht in bijvoorbeeld Potsdam van 150 naar 60 per jaar in slechts zeven jaar tijd! Mist is dan ook een lokaal fenomeen, dus het hangt echt van de directe omgeving af.
Geen klimaatverandering dus?
Klimaatverandering heeft weinig invloed op het aantal mistdagen. Volgens de klimaatscenario’s blijft mist in een warmer Nederland ongeveer even vaak voorkomen als nu. De weersomstandigheden die mist bevorderen: rustige, heldere en vochtige nachten, veranderen in de scenario’s weinig. Bovendien wordt verwacht dat de luchtvervuiling niet meer significant zal afnemen. Er is één mogelijke uitzondering: als zachte westenwinden in de winter vaker voorkomen, kan dat het aantal mistdagen licht verminderen.
- Expert worden in het klimaat? Lees dit boek!
Mist en temperatuur: een interessante link
Mist houdt zonnestraling tegen en werkt overdag afkoelend, zeker als de mist lange tijd blijft hangen. Volgens analyses in Nature Geoscience ontvang je op een mistige winterdag in Parijs tot 100 W/m² minder zonnestraling. Minder mist betekent dus méér zonnestraling, en daardoor een extra duwtje aan de opwarming in Europa. De onderzoekers schatten dat het verdwijnen van mist 10–20% van de gemeten opwarming in Europa kan verklaren, en zelfs tot 50% in Oost-Europa. Dat effect verdwijnt nu de mistafname stabiliseert.
Mist in de toekomst
We zien dat de luchtvervuiling tegenwoordig trager afneemt, dus de daling van mistdagen vlakt vanzelf af. Klimaatverandering verandert mist weinig, omdat de voorwaarden voor mistvorming niet sterk veranderen. Mist blijft dus een fenomeen om rekening mee te houden en mistwaarschuwingen blijven belangrijk, maar zullen minder vaak uitgevaardigd worden. Dat is goed nieuws voor het verkeer en goed nieuws voor de luchtkwaliteit.
Lees de studie in Nature Geoscience: Vautard, R., Yiou, P. & van Oldenborgh, G. Decline of fog, mist and haze in Europe over the past 30 years. Nature Geosci 2, 115–119 (2009). https://doi.org/10.1038/ngeo414