Hoe veroorzaakt de Cold Blob een hete zomer?

Deze bijzonder warme zomer dit jaar wordt algemeen gekoppeld aan de klimaatverandering. Die is zoals we weten terug te voeren op de toegenomen CO₂ in de atmosfeer. De warme zomers in onze regio, die van dit jaar in het bijzonder, kunnen echter ook gelinkt worden aan de verzwakkende AMOC. In dit artikel kijken we naar het waarom.

• Volg NoodweerBenelux op X en Facebook
• Blijf up-to-date met livestreams en weervideo’s op Facebook

Verzengende zomer

Deze zomer regristeerden we recordhoge temperaturen in grote delen van de Benelux. Hoewel De Bilt slechts één hittegolf telde was het er drie tiende graad warmer dan het vorige record uit 2018 van 18,9 graden Celsius. Ukkel kwam zelfs uit op 20,3 graden tegen het oude record van 19,9 graden. Daar telde men drie hittegolven. Het zwaartepunt van de warmte en droogte lag nog meer naar het zuidwesten, Frankrijk en Spanje kregen het zwaar te verduren. De combinatie van hitte en droogte veroorzaakte aldaar catastrofale bosbranden.

Zeewatertemperaturen half augustus dit jaar

Aan het einde van de zomer was de temperatuurafwijking van het zeewater op de Atlantische Oceaan wel zeer massief, zie kaartje hierboven. Excessen west van het Iberisch Schiereiland en de Golf van Biskaje, behalve het uiterste oosten doet ook de Middellandse Zee goed mee. Ook de zuidelijke Noordzee doet goed mee, de zeeën rond Scandinavië waren echter duidelijk te koud. Ook ruim te koud was het zeewater in de Cold Blob, ten oosten van Newfoundland.

De Cold blob van dit jaar

Op het bovenstaande kaartje van de afwijkingen van de luchttemperatuur deze zomer zien we meteen de koude anomalie op de westelijke Atlantische Oceaan, zuid van Groenland. Zo vertrouwd als warme zomers in West-Europa inmiddels zijn, zo vertrouwd is ook de ‘Cold Blob’ op de Oceaan. In die regio heersen vaak lagedrukgebieden, gevuld met koude polaire lucht. De temperatuur van het zeewater is er overwegend beneden normaal, geheel tegen de globale trend van opwarmende zeeën en oceanen.

De Cold Blob van juni 2025

Vorig jaar zagen juni we hetzelfde patroon, later verzwakte het signaal enigszins. Ook toen hadden we recorhoge temperaturen in Zuidwest-Europa. Een grote gradiënt ook met het noordoosten, dat zelfs wat aan de koele kant was. Het lijkt erop dat deze verdeling hardnekkig aan het worden is in onze zomers.

Cold Blob en AMOC

De reden van deze temperatuurverdeling kan gezocht worden in de verzwakking van de AMOC, die zich als eerste manifesteert in het koude zeewater zuidelijk van Groenland. Als de AMOC verzwakt kan de warme stroom water moeilijker de noordelijke breedtegraden bereiken. Deze verzwakking wordt gekoppeld aan de opwarming van de aarde, met als drijvende kracht de toegenomen CO₂ in de atmosfeer. Modelstudies bevestigen dat beeld.

Cold Blob brengt warmte in West-Europa

Aan de oostzijde van de Cold Blob wordt warme subtropische lucht naar het noordoosten gestuwd. Duchez e.a. constateerden dit in 2016 al naar aanleiding van de bijzonder warme zomer van 2015 (zie hieronder). Het patroon van dat jaar vertoont grote gelijkenis met zowel de zomeranomaliën van 2026 als met de Cold Blob van de hierboven getoonde reconstructie uit 2018. Karakteristiek hiervoor is de totstandkoming van een Rossbygolf boven Zuidwest-Europa.

Ook recent onderzoek, waarin gezocht wordt naar oorzaken van de hete zomer van 2022, legt verband met de genoemde Cold Blob. Alles begint bij de zone met barocliene energie zuidoost van Newfoundland. Barocliene energie is de potentiële energie die verbonden is aan de temperatuurtegenstellingen, tegenstellingen hier in koud zeewater (Cold Blob) in het noorden en warm zeewater (Golfstroom) in het zuiden. Deze veroorzaakt een golving in de straalstroom, een Rossby-golf. Die positioneert zich boven West-Europa, met een heat dome tot gevolg.

Trend

De anomalie op de Oceaan is groter geworden, de afgelopen jaren. Dat zien we in het onderstaande plaatje, waarbij recentere zomers namelijk die van 2024 en 2025 worden vergeleken met die van de twee jaar daarvoor. De luchtdruk op 500 hPa ten zuiden van Groenland is aanmerkelijk gedaald.

Een bijzonder krachtige El Niño

De Cold Blob staat echter niet op zichzelf: voor de enorme zomerwarmte dit jaar is zoals in de inleiding aangegeven ook de stijging van de globale temperatuur verantwoordelijk. Als derde factor is daar nog de El Niño. Zo ging de zomer van 2015 ook vooraf aan een bijzonder krachtige El Niño. In zulke jaren is de westelijke stroming in de bovenlucht op zuidelijke breedtegraden op de Atlantische Oceaan groter dan normaal.

Door die stroming zijn er dit jaar ook zeer weinig hurricanes opgetreden. Die westelijke stroming herkennen we op bovenstaand plaatje aan de warme strook water oost van de Bahama’s. Deze strekt zich uit tot Zuidwest-Engeland en de zuidelijke Noordzee. De Cold Blob heeft een meer zuidelijke positie dan in 2022.