Platentektoniek en aardbevingen

Onze aardbol is bedekt met grote platen die de korst vormen. Daaronder bevindt zich de mantel die bestaat uit magma (vloeibaar gesteente). Door de constante bewegingen (convectiestromen) in de mantel bewegen de bovenliggende platen. We heten dit platentektoniek. Het verschijnsel is erg belangrijk voor onze  Aarde aangezien het zorgt voor vulkaanuitbarstingen en aardbevingen.

  1. platen die land dragen (landplaten, 30 tot max. 70 km dik)
  2. platen die oceanen dragen (oceaanplaten, 6 tot 11 km dik)

Drie mogelijke plaatgrenzen

Platen die zich van elkaar verwijderen heet men divergerende platen. Deze zorgen ervoor dat nieuw materiaal uit de mantel aan het aardoppervlak komt, vandaar dat men spreekt van een constructieve grens. Dit proces komt meestal voor op de bodem van een oceaan en vormt hierbij een oceaanrug (vb. Mid-Atlantische Rug).

overzicht plaattektoniek

Bron: geoham.net

Platen die naar elkaar toe bewegen heet men convergerende platen. Het gevolg hiervan is dat de ene plaat door de andere plaat gedwongen wordt terug onder het aardoppervlak te verdwijnen. Men spreekt van een destructieve grens.

Wanneer twee landplaten botsen ontstaan gebergten (vb. Himalaya). Wanneer een landplaat en een oceaanplaat botsen, zal de dunne oceaanplaat onder de landplaat gedwongen worden en ontstaat een trog (een diepe kloof in de oceaanbodem, vb. de Marianentrog).

Platen die langs elkaar passeren heet men transforme platen. Men spreekt van een conservatieve grens. De platen bewegen evenwijdig van elkaar en zorgen voor zichtbare breuklijnen in het landschap. Het mooiste voorbeeld hiervan is de San Andreasbreuk in Californië.

Gevolgen van platentektoniek

Het spreekt voor zich dat het samenkomen van platen voor immense spanningen zorgt. Wanneer de druk toeneemt, is de kans groot dat deze in een keer lost en aardbevingen teweegbrengt. Tijdens een aardbeving op de grens tussen twee platen kan het landschap wijzigen, vb. door landverschuivingen of de vorming van gebergten.

Dit heeft uiteraard (grote) gevolgen voor de plaatselijke bevolking. De sterkte van een aardbeving wordt op de Schaal van Richter uitgedrukt in een cijfer.

Een aardschok met sterkte 3 wordt reeds waargenomen (vb. voorbijrijdende vrachtwagen). De zwaarste aardbeving ooit geregistreerd, Chili 22 mei 1960, had een sterkte van 9.5 op de Schaal van Richter en veroorzaakte ongeziene schade en een tsunami die de Grote Oceaan overstak.

Een ander mogelijk gevolg aan de plaatrand, is het voorkomen van vulkanen. Wanneer een plaat in de mantel gedwongen wordt, wordt deze vloeibaar door de hoge temperatuur. De druk stijgt en het hete magma zoekt zich een weg naar de oppervlakte. Het magma verzamelt zich onder de aardkorst in de magmakamer.

Wordt de druk in de magmakamer te hoog, dan splijt de oppervlakte open en vormt zich een vulkaan. Dit gebeurt zowel aan land als op de bodem van een oceaan.

Actueel: Zware aardbeving in Iran

Zaterdag deed zich in het noordwesten van Iran in de provincie Oost-Azerbeidzjan een krachtige aardbeving voor van 6.3 op de Schaal van Richter met daarna nog tientallen naschokken. Het is niet ongewoon dat in Iran aardbevingen voorkomen. Het land bevindt zich namelijk op verschillende landplaten: de Euraziatische plaat, de Turkse plaat, de Arabische plaat, de Anatolische plaat en de Indiase plaat.

Elke plaat beweegt in een andere richting wat maakt dat in Iran dagelijks wel een aardbeving plaatsvindt, maar niet noodzakelijk waargenomen wordt.


Lees ook eens: