Krijgt de Amazone een nieuw “hypertropisch” klimaat?
0
De hypertropen. Dat is de naam die wetenschappers geven aan een nieuw klimaatregime. Het is een klimaat in de tropen dat gekenmerkt wordt door “hete droogtes”. Dit soort klimaat is nieuw voor de mens, maar bestond reeds in een ver verleden, tientallen miljoenen jaren geleden. Wat is dit hypertropisch klimaat en hoe reageren de tropische bomen erop?
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op Youtube
- Lees alles over het klimaat via dit boek.
Meer “hete droogtes”
Het Amazonewoud werd lange tijd beschouwd als een stabiel en vochtig bolwerk van biodiversiteit. Maar het schuift langzaam maar zeker in de richting van een nieuw, onbekend klimaat, aldus een publicatie in Nature. Het “hypertropisch” klimaat van de Amazone wordt gekenmerkt door “hete droogtes”, waarbij extreme hitte én droogte samenvallen.
Een internationale onderzoeksgroep onder leiding van de Universiteit van Californië, Berkeley, stelt dat deze hete, droge omstandigheden steeds vaker voorkomen. Tegen het einde van deze eeuw zouden ze zelfs in het regenseizoen kunnen optreden. Als de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen hoog blijft, zullen “hete droogtes” tegen 2100 tot zo’n 150 dagen per jaar toeslaan.
Hypertropisch klimaat: waar het op neerkomt in de Amazone
De typische bomen van de Amazone zijn een warm vochtig klimaat gewoon, het hele jaar door of voor een groot deel van het jaar. Het is dus geen verrassing dat ze stress zullen krijgen van hete droogtes.
- Hoe meet men bodemvochtigheid?
Wanneer het vochtgehalte in de bodem onder ongeveer een derde onder normale waarden zakt, zijn de bomen niet meer in hun sas. Ze sluiten hun huidmondjes om waterverlies te beperken, maar snijden zichzelf daarmee ook af van CO₂, essentieel voor groei en herstel. Sommige bomen “verhongeren”; andere worden getroffen door luchtbelletjes in hun sapstromen – embolieën die vergelijkbaar zijn met beroertes bij mensen.
Boomsterfte eerder bij snelgroeiende soorten
Tijdens zulke periodes neemt de normale boomsterfte mogelijks met 55 procent toe, blijkt uit het onderzoek. Vooral snelgroeiende bomen met een lage houtdichtheid (typisch voor secundaire bossen op eerder gekapt terrein), blijken kwetsbaar. Langzamer groeiende soorten met zeer dicht hout kunnen beter tegen de stress. Zwaar hardhout is echter een gegeerd “bosproduct” dus echt veilig is het niet.
- Waar bomen nog goed voor zijn: wat hun jaarringen vertellen.
“Als deze hete droogtes optreden, spreken we van een hypertropisch klimaat,” zegt de leider van het onderzoek. “Het ligt buiten de grenzen van wat we vandaag een tropisch woud noemen.”
Hoe beïnvloedt een hypertropisch klimaat in de Amazone het wereldwijde koolstofbudget?
De Amazone is een van de grootste natuurlijke reservoirs voor koolstof op aarde. Het woud slaat enorme hoeveelheden CO₂ op en vertraagt zo de opwarming van de planeet. Maar recente jaren met extreme droogtes laten een verontrustend plaatje zien: in plaats van koolstof op te nemen, verliest de Amazone netto CO₂ aan de atmosfeer.
- Wat zijn veenbranden?
Kantelpunt door fysiologische lockdown
De nieuwe studie verklaart dit kantelpunt. Het is niet alleen het gebrek aan regenwater dat de koolstofopname belemmert, maar vooral de combinatie van droogte en extreme hitte die bomen in een soort fysiologische lockdown dwingt. Hierdoor wordt een cruciale buffer tegen klimaatverandering afgezwakt.
Dertig jaar onderzoek in het hart van de Amazone
De onderzoekers bestuderen het regenwoud al sinds de jaren negentig. In samenwerking met Brazilië plaatsten ze 50 meter hoge meettorens in het bos ten noorden van de stad Manaus (zie satellietbeeld, eerste afbeelding). Deze torens registreren temperatuur, licht, vochtigheid en bodemwater – variabelen die nodig zijn om precies te begrijpen hoe bos en klimaat op elkaar reageren.
- El Niño 2025 voorspelling.
Daarnaast installeerden de onderzoekers sensoren ín bomen om sapstroom, bladtemperatuur, watertransport en bodemspanning te meten. Door langdurige datareeksen te koppelen aan bijzondere droogtejaren – zoals de El Niño-jaren 2015 en 2023 – ontdekten ze dat bomen systematisch beginnen af te sterven zodra de bodemvochtigheid onder een welbepaalde drempel valt.
- Geïnteresseerd in het weer? Leer meer in dit leuke boek.
Wat als de uitstoot niet daalt?
Volgens de onderzoekers zal het nieuwe hypertropische klimaat zich de komende decennia verspreiden, niet alleen in het Amazonegebied maar ook in regenwouden in Afrika en Zuidoost-Azië. Hoe snel en hoe ernstig dat gebeurt, hangt volledig af van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.
Groene longen?
Hete droogtes of hot droughts vormen de voorbode van een toekomst die steeds waarschijnlijker wordt. De vraag is niet óf tropische bossen reageren op extreme omstandigheden, maar hoe lang ze weerstand kunnen bieden tegen gevaarlijke klimaatuitschieters. De wetenschappers waarschuwen dat, zonder krachtige emissiereducties, de enorme groene longen van de planeet ademhalingsproblemen gaan krijgen.