Droogte zomer 2026: natuur geeft duidelijke waarschuwing

Het theoretische neerslagtekort loopt deze zomer opnieuw snel op. Actueel kan het tekort volgens de huidige ontwikkeling zelfs het niveau van 2018 overschrijden en mogelijk zelfs 1976 benaderen. Toch vertellen officiële neerslagcijfers niet het volledige verhaal. Wie wil weten hoe zwaar de droogte in de praktijk doorweegt, kan beter naar de natuur kijken. Vooral bomen zijn daarbij belangrijke graadmeters. Hun toestand laat zien hoeveel water er daadwerkelijk beschikbaar is in de bodem en hoe zwaar planten en bomen onder de combinatie van warmte en droogte komen te staan.

• Naderen we de droogte van 1976?

Neerslagtekort vertelt niet het hele verhaal

Een maand waarin bijvoorbeeld 30 millimeter regen valt, klinkt op papier misschien als een redelijke hoeveelheid. Maar wanneer die 30 millimeter verspreid valt over tien dagen, met telkens slechts 3 millimeter neerslag, heeft dat een heel ander effect op de natuur. Gras, maïs en andere lage vegetatie kunnen onder dergelijke omstandigheden vaak nog relatief lang groen blijven. De groei kan wel vertragen, maar de vegetatie beschikt regelmatig over voldoende oppervlakkig vocht.

• Klimaatverandering? Lees er hier alles over!

Voor bomen ligt dat anders.

Een boom met een dichte kroon heeft een flinke hoeveelheid neerslag nodig voordat er voldoende water diep genoeg in de bodem terechtkomt om door de wortels te kunnen worden opgenomen. Een korte bui van enkele millimeters is daarvoor vaak onvoldoende. Het gevolg is dat regen die in de neerslagstatistieken wel meetelt, in de praktijk maar beperkt bijdraagt aan het herstel van de bodemvochtvoorraad.

Gevaarlijke combinatie van warmte en luchtvochtigheid

Deze zomer valt bovendien een opvallend patroon op. Periodes met zeer hoge temperaturen worden soms razendsnel afgewisseld met situaties waarin zowel de luchtvochtigheid als het dauwpunt sterk veranderen. Dat is bijzonder belastend voor bomen en planten. Bij hoge temperaturen en veel vocht in de lucht kan de verdamping via bladeren sterk worden afgeremd. De lucht kan immers minder extra waterdamp opnemen.

Juist die verdamping, ook wel transpiratie genoemd, is voor een boom belangrijk om zijn bladeren te koelen. Wanneer dat proces onvoldoende werkt, kunnen bladtemperaturen sterk oplopen. Tegelijk kan de opwaartse sapstroom vertragen. Daardoor komt ook de aanvoer van water en voedingsstoffen vanuit de bodem onder druk te staan.

Droge lucht is ook problematisch

Het tegenovergestelde scenario vormt eveneens een grote uitdaging. Wanneer de temperatuur hoog is en de luchtvochtigheid zeer laag, kan de lucht juist veel vocht opnemen. Bomen verliezen dan via hun bladeren zeer snel water. De wortels kunnen dat verlies niet altijd voldoende compenseren. Om zichzelf tegen verdere uitdroging te beschermen, kunnen bomen hun huidmondjes sluiten.

Daarmee beperken ze het waterverlies, maar tegelijkertijd wordt ook de verdamping en dus de natuurlijke koeling van de bladeren verminderd. Daarnaast wordt de opname van koolstofdioxide voor de fotosynthese beperkt. Ook de sapstroom en daarmee de aanvoer van voedingsstoffen kunnen afnemen.

Droogstress goed zichtbaar via flora

Wie al meerdere jaren dezelfde bomen volgt, krijgt daardoor een bijzonder beeld van de ontwikkeling van de droogte. Bomen die al sinds 2018 met droogtestress te maken hebben, kunnen een soort natuurlijke graadmeter vormen. Sommige individuele bomen, maar ook volledige lanen, laten duidelijk zien hoe de vitaliteit van de natuur verandert tijdens opeenvolgende droge zomers. Opvallend is dat sommige bomen het momenteel bijzonder zwaar hebben.

Een beukenlaan die ook tijdens eerdere droge jaren al problemen vertoonde, laat opnieuw duidelijke tekenen van stress zien. Dat maakt de huidige droogte anders dan een simpel cijfer op een neerslagkaart. De natuur zelf laat zien dat de beschikbare hoeveelheid water voor bomen steeds verder onder druk komt te staan.

Veerkrachtig tot een bepaald moment

Niet iedere boom reageert hetzelfde op langdurige droogte. Sommige bomen lijken zich beter te kunnen aanpassen aan de omstandigheden die sinds 2018 steeds vaker voorkomen. Een opvallend voorbeeld is een berk die tijdens de droogte van 2018 al in augustus zijn bladeren verloor. In de omgeving zijn momenteel verschillende berken die afsterven of geel verkleuren. Deze specifieke boom houdt zich echter opvallend goed. Dat toont aan dat bomen niet alleen slachtoffers zijn van droogte.

Sommige exemplaren beschikken blijkbaar over eigenschappen waarmee ze beter met langdurige waterstress kunnen omgaan. De komende weken zullen daarom belangrijk worden. Het neerslagtekort kan verder oplopen, maar uiteindelijk zijn het vooral de bomen en andere planten die laten zien hoeveel impact de droogte van zomer 2026 daadwerkelijk heeft.

Met dank aan Ronald Morsink voor het jarenlang onderzoek