Hittegolf doet gletsjers nu al afzien
1
Volgende maandag, 29 juni, wordt in Zwitserland naar verwachting de Glacier Loss Day 2026 bereikt. Dat is opvallend vroeg in het seizoen. Alleen het extreme jaar 2022 deed het nog slechter. Daarmee komt 2026 voorlopig op de tweede plaats in de meetreeks, net achter het recordjaar waarin de Zwitserse gletsjers ongezien veel ijs verloren (6% van hun volume). De hittegolf doet de gletsjers in de Alpen nu al afzien, en dan moeten de meest intense smeltweken nog beginnen.
- Weerliefhebber? Volg ons via X en Facebook
- Volg de interessante weerberichten op Youtube
Deelnemen aan discussie? Ben je geïnteresseerd om deel te nemen als weeramateur of liefhebber van het weer aan het weerforum? Onderaan dit artikel krijg je bliksemsnel & gratis toegang tot alle reacties. Je kan ook je eigen weerfoto’s uploaden.
Wat is de Glacier Loss Day?
De Glacier Loss Day is de dag waarop de sneeuwreserves die tijdens de winter op de gletsjers zijn opgebouwd volledig zijn opgebruikt. Die sneeuwlaag vormt normaal gezien een beschermend deken bovenop het gletsjerijs. Zolang er sneeuw ligt, wordt een groot deel van de inkomende energie gebruikt om die sneeuw te smelten. Zodra die buffer verdwenen is, komt het donkere gletsjerijs bloot te liggen en begint de periode van netto ijsverlies. Vanaf dat moment draagt vrijwel elke warme zomerdag bij aan een verdere afname van het gletsjervolume.
De inschatting van de Glacier Loss Day is gebaseerd op gegevens van het Zwitserse gletsjermonitoringsprogramma GLAMOS. Daarbij worden metingen op verschillende gletsjers gecombineerd met modelberekeningen en satellietwaarnemingen. Door ook weersverwachtingen mee te nemen, kan de datum waarop de massabalanscurve de nulwaarde kruist enkele dagen vooraf worden ingeschat. Die massabalanscurve geeft aan of een gletsjer sinds het begin van het hydrologische jaar netto massa heeft opgebouwd of verloren. In de winter groeit de massa meestal door sneeuwval. In de lente en zomer neemt die massa opnieuw af door smelt. Wanneer de curve de nulwaarde kruist, zijn de winterse sneeuwreserves opgebruikt. Vanaf dat moment begint het netto verlies van gletsjerijs.
Van augustus naar juni
In de afgelopen decennia viel de Glacier Loss Day in Zwitserland meestal pas in augustus. Dat is logisch: na een normale winter ligt er op grote hoogte voldoende sneeuw om de eerste weken of maanden van het smeltseizoen te overbruggen. Maar de laatste jaren schuift deze datum steeds verder naar voren. Dat is zorgwekkend, want hoe vroeger de sneeuwbuffer verdwijnt, hoe langer de resterende zomerperiode waarin het eigenlijke gletsjerijs kan wegsmelten.
Een Glacier Loss Day eind juni betekent dat de gletsjers al vóór de klimatologisch warmste periode van de zomer in een fase van netto verlies terechtkomen. Juli en augustus moeten dan nog beginnen. Net dat maakt de situatie in 2026 zo precair: de Zwitserse gletsjers starten de warmste weken van het jaar al met een sterk verzwakte sneeuwbedekking.
2026 jaagt op het extreme jaar 2022
Het jaar 2022 is voorlopig nog steeds een historisch rampjaar voor de Zwitserse gletsjers. Door een combinatie van weinig wintersneeuw, Saharastof op het sneeuwdek en uitzonderlijke zomerhitte verloren de gletsjers toen een recordhoeveelheid ijs. maar ook dit jaar is de situatie bijzonder ongunstig. Volgens de huidige inschattingen ligt het verliesjaar slechts iets achter op 2022.
- Geïnteresseerd in het weer? Schaaf je weerkennis dan bij met dit leuke weerboek!
De oorzaken zijn duidelijk. De winter leverde te weinig sneeuw op, ondanks een sneeuwrijke februari en maart, waardoor de beschermende sneeuwlaag al bij de start van het smeltseizoen dunner was dan normaal. Daarbovenop kwamen al in mei warme periodes, waardoor de smelt vroeg op gang kwam. De huidige intense en langdurige hittegolf versnelt het proces verder. Door de hoge temperaturen stijgt de vorstgrens naar grote hoogte en kan zelfs op de hoogste delen van de gletsjers veel sneeuw verdwijnen.
Waarom sneeuw zo belangrijk is voor gletsjers
Sneeuw speelt een cruciale rol in de jaarlijkse massabalans van gletsjers. Een dikke sneeuwlaag beschermt het onderliggende ijs op twee manieren. Ten eerste reflecteert verse sneeuw veel zonlicht terug naar de atmosfeer (gemiddeld 90%). Ten tweede moet die sneeuw eerst volledig smelten voordat het gletsjerijs zelf kan worden aangetast.
Wanneer de sneeuwlaag vroeg in het seizoen verdwijnt, verandert het oppervlak van de gletsjer. Donkerder ijs komt bloot te liggen en absorbeert veel meer zonnestraling. Daardoor versnelt de smelt. Dit albedo-effect is een belangrijke reden waarom vroege sneeuwverdwijning zo schadelijk is voor gletsjers.
Een vroege Glacier Loss Day betekent dus niet zomaar dat er “wat sneeuw weg is”. Het betekent dat de natuurlijke bescherming van de gletsjer verdwenen is op een moment dat de zomer nog grotendeels voor ons ligt.
Gevolgen voor de Zwitserse Alpen
De Zwitserse gletsjers verliezen al decennialang massa door de opwarming van het klimaat. Toch zijn jaren zoals 2022 en mogelijk ook 2026 bijzonder verontrustend, omdat ze tonen hoe snel gletsjers kunnen reageren wanneer meerdere ongunstige factoren samenvallen.
Een vroege start van netto ijsverlies vergroot de kans op een sterk negatieve massabalans aan het einde van de zomer. Dat heeft niet alleen gevolgen voor het landschap, maar ook voor de waterhuishouding, rivierafvoer, ecosystemen en bergveiligheid. Smeltwater van gletsjers speelt in droge en warme zomers tijdelijk een belangrijke rol, maar naarmate gletsjers kleiner worden, neemt die bufferfunctie op termijn af. Ook voor berggebieden zelf zijn de gevolgen zichtbaar. Terugtrekkende gletsjers laten instabiele hellingen, morenes en nieuwe gletsjermeren achter. Dat kan lokaal de kans op steenlawines, modderstromen of plotse waterafvoer vergroten.
Een duidelijk klimaatsignaal
Dat de Glacier Loss Day steeds vaker vroeger in de zomer valt, past binnen de bredere trend van snel krimpende Alpiene gletsjers. Warmere lentes, intensere hittegolven en een stijgende vorstgrens zorgen ervoor dat de smeltperiode langer en krachtiger wordt. Tegelijkertijd zijn sneeuwrijke winters niet langer vanzelfsprekend, zeker niet op lagere en middelhoge gletsjerdelen.
- Geïnteresseerd in de klimaatverandering? Bekijk dan zeker dit boek een keer!
Voor 2026 is de boodschap duidelijk: de Zwitserse gletsjers verkeren opnieuw in een zeer kwetsbare toestand. De zomer is nog lang, maar de beschermende sneeuwbuffer is nu al bijna verdwenen. Daarmee begint voor de gletsjers een lange periode waarin elke warme dag rechtstreeks bijdraagt aan verder ijsverlies.
Of 2026 uiteindelijk in de buurt komt van het rampjaar 2022, zal afhangen van het verdere verloop van juli, augustus en september. Maar dat de Glacier Loss Day al eind juni wordt bereikt, is op zich al een bijzonder sterk waarschuwingssignaal. De hittegolf doet de gletsjers in de Alpen nu al afzien