Medicane in wording? Middellandse Zee tot 30°C warm
0
Boven de centrale Middellandse Zee is op 14 september 2026 een opvallend weersysteem in ontwikkeling. Ten noorden van Libië heeft zich een omvangrijk gebied met zware onweersbuien gevormd dat zich geleidelijk rond een kern probeert te organiseren. De komende dagen kan hier mogelijk een medicane ontstaan, een relatief zeldzaam weersysteem met zowel kenmerken van een gewone depressie als van een tropische cycloon. Vooral tussen 15 en 17 september wordt de ontwikkeling interessant.
Of het daadwerkelijk tot een volwaardige medicane komt, is voorlopig onzeker. De belangrijkste weermodellen verschillen daarover duidelijk van mening. De omstandigheden boven de Middellandse Zee zijn wel opvallend: het zeewater is uitzonderlijk warm en hoger in de atmosfeer is relatief koude lucht aanwezig. Die combinatie kan de vorming van zware onweersbuien en een krachtig lagedrukgebied ondersteunen.
Buiencomplex organiseert zich boven de Middellandse Zee
Het huidige buiencomplex is ontstaan uit de restanten van een actieve storing die de voorbije periode van west naar oost over de Middellandse Zee trok. Diezelfde storing bracht eerder al noodweer naar onder meer Corsica, Sardinië, delen van Italië en de Balkan.
Niet alleen de buien zijn achtergebleven. Ook hoger in de atmosfeer bevindt zich nog relatief koude lucht. Tegelijk ligt onder het systeem een bijzonder warme zee. Hierdoor ontstaat een groot temperatuurverschil tussen het zeeoppervlak en de hogere luchtlagen, wat krachtige convectie kan bevorderen.
Op satellietbeelden waren de zware buien op 14 september ten noorden van Libië al duidelijk zichtbaar. Belangrijk voor de komende dagen is of deze onweersbuien zich steeds beter rond één gemeenschappelijke kern weten te organiseren.
Wat is een medicane precies?
De term medicane is een combinatie van Mediterranean en hurricane. Toch mogen we een medicane niet één op één vergelijken met een klassieke tropische orkaan.
Er zijn wel opvallende overeenkomsten. Een goed ontwikkelde medicane kan een compacte en vrijwel ronde structuur krijgen, met zware buien en krachtige wind rond een centrale kern. Soms ontstaat zelfs een relatief wolkenarm oog. Daarnaast kunnen dergelijke systemen lokaal zeer grote hoeveelheden regen produceren.
Het ontstaansproces verschilt echter. Tropische orkanen hebben doorgaans zeewater van minstens ongeveer 26 tot 27°C nodig. Medicanes kunnen zich ook boven koeler water ontwikkelen omdat relatief koude lucht hoger in de atmosfeer vaak een belangrijke rol speelt.
Middellandse Zee uitzonderlijk warm
Bij het huidige systeem vormt een gebrek aan warm zeewater alvast geen probleem. In het zuidelijke deel van de Middellandse Zee liggen de watertemperaturen momenteel op veel plaatsen tussen 28 en 30°C. Dat is ongeveer 2 tot 4 graden warmer dan gebruikelijk.
Er is daardoor veel energie beschikbaar voor de aanwezige onweersbuien. Dat betekent nog niet automatisch dat een medicane ontstaat, maar de combinatie van warm zeewater, koude bovenlucht en een reeds actief buiencomplex maakt de situatie meteorologisch bijzonder interessant.
Van gewone depressie naar medicane
Veel medicanes beginnen als een relatief normaal lagedrukgebied met een koude kern. Tijdens een succesvolle ontwikkeling kan die structuur veranderen. De kern wordt warmer, fronten verdwijnen en de bewolking en wind organiseren zich steeds duidelijker rond het centrum.
Het systeem krijgt vervolgens een compactere en meer symmetrische vorm. In sommige gevallen verschijnt uiteindelijk zelfs een oog. Die tropische fase duurt bij medicanes vaak aanzienlijk korter dan bij klassieke orkanen. Soms gaat het slechts om enkele uren.
Waarom ook de regen een groot gevaar vormt
Bij een medicane gaat veel aandacht naar de windsnelheden, maar extreme regen kan minstens even gevaarlijk zijn. Dat bleek in september 2023 bij medicane Daniel in Libië. De wind rond de kern bleef toen relatief beperkt tot ongeveer 90 km/u, maar de enorme hoeveelheden regen hadden catastrofale gevolgen. Twee dammen braken en in de vallei van de Derna-rivier ontstond een verwoestende overstromingsramp waarbij naar schatting duizenden mensen omkwamen.
Dat medicanes ook zeer krachtige wind kunnen produceren, bewees Ianos in september 2020. Dit systeem bereikte rond de kern windsnelheden tot ongeveer 150 km/u en nog hogere windstoten. Daarmee kwamen de windsnelheden tijdelijk overeen met die van een orkaan van categorie 2.
Welke gebieden moeten de situatie volgen?
Vooral rond Sicilië, Griekenland, het noorden van Libië en het noordwesten van Egypte wordt de ontwikkeling nauwlettend gevolgd. Deze gebieden kregen in het verleden al met krachtige mediterrane systemen te maken.
De uiteindelijke koers is voorlopig echter niet duidelijk. Bovendien hoeft het systeem niet officieel tot een medicane uit te groeien om lokaal voor gevaarlijk weer te zorgen. Een langzaam bewegend en krachtig buiencomplex kan eveneens zeer veel regen produceren.
Weermodellen verdeeld over ontwikkeling medicane
De grootste onzekerheid op 14 september zit bij de vraag of het systeem daadwerkelijk voldoende kan organiseren. De verschillende weermodellen komen voorlopig niet tot dezelfde conclusie.
Het Europese model en het Amerikaanse weermodel houden het volgens de huidige berekeningen voornamelijk bij een actief buiencomplex dat niet volledig tot een medicane transformeert. Het Duitse ICON-model ziet juist wel mogelijkheden voor verdere ontwikkeling. Ook het Britse UKMO-model laat uit de buiencluster een lagedrukgebied ontstaan met kenmerken van een medicane.
De verschillen tonen aan dat het nog te vroeg is om met zekerheid over een nieuwe medicane te spreken.
15 tot 17 september worden bepalend
De periode van 15 tot en met 17 september 2026 wordt cruciaal. Satellietbeelden en nieuwe modelberekeningen moeten duidelijk maken of de onweersbuien zich verder organiseren en of zich een duidelijke kern ontwikkelt.
Op 14 september spreken we daarom beter van een mogelijke medicane in wording. De ingrediënten zijn interessant: een zeer warme Middellandse Zee, koude lucht op grotere hoogte en zware onweersbuien die al aanwezig zijn. Of die puzzelstukken uiteindelijk samenkomen tot een volwaardige medicane, blijft voorlopig de grote vraag.