Analyse: Overstromingen Peru doen belletje rinkelen bij andere landen

Peru is de laatste weken getroffen door erg zware overstromingen, laat dit een wake-up call zijn voor alle landen in Latijns-Amerika. Het ziet er naar uit dat deze landen zich meer en meer moeten voorbereiden om gelijkaardig weer aan te kunnen, want met de klimaatverandering komt er extremer weer aan. Zeker voor arme gebieden kan de klimaatopwarming catastrofale gevolgen hebben, denk maar aan overstromingen, grondverschuivingen, hongersnood en dakloos zijn. Het gevaar schuilt om de hoek.

Zware regenval in Peru

Peru moet nu bekomen van de zwaarste regenval in tientallen jaren. De gevolgen zijn nog steeds te merken. Overtollig water veroorzaakt veel aardverschuivingen in de gebergtes. Daardoor zijn dorpen afgesloten van de buitenwereld. Er zijn al minstens 78 doden gevallen en naar schatting zijn zo’n 70.000 mensen dakloos. De noodtoestand is nog steeds van kracht.

De ramp heeft de zware menselijke tol en de economische schade bij overstromingen nog meer in de spotlight gezet. Daardoor groeit het aantal vragen over hoe goed regio’s zijn voorbereid als er zich een ramp van die grootorde voordoet.

“Preventie is nog steeds geen prioriteit voor veel regeringen in Latijns-Amerika, er is nog een lange weg te gaan,” aldus Mauro Nalesso, rampenspecialist bij de Inter-American Development Bank (IDB).

“Het lijkt erop dat we nog altijd wachten om lessen te trekken uit rampen. Ik hoop dat de alarmbellen bij de Latijns-Amerikaanse regeringen nu beginnen te rinkelen,” vertelt hij aan persbureau Reuters.

De verwachting is dat klimaatverandering méér intense regenval, droogte en stormen gaat veroorzaken. Leiders moeten een dieper inzicht krijgen in wat het klimaat zal doen met het lokaal weer, dat zeggen experten.

Ondertussen zorgt de stijgende bevolking in steden – een gevolg van de massale migratie van het platteland naar stedelijke gebieden in de afgelopen decennia – voor meer kwetsbaarheid door overstromingen.

Verstopte afvoerbuizen

“Overstromingen in stadsgebieden zijn een groot probleem in Latijns-Amerika,” zegt Niels Holm-Nielsen, regionale ramprisico-manager. “De hoge groei van de bevolking in de steden draagt bij aan een slordige ruimtelijke ordening en daardoor zijn er meer overstromingsrisico’s.”

De rioleringen kunnen het water vaak niet meer slikken als het regent omdat de bevolkingsaantallen zeer veel gestegen zijn op een kleine oppervlakte, de uitgestrekte sloppenwijken maken het er niet beter op, zei hij.

In steden van Port-au-Prince tot Rio de Janeiro kunnen stortregens enorme schade aanrichten omdat riolen verstopt zijn. Straten worden in een oogopslag rivieren.

Er zijn dringend investeringen nodig om de riolering op te knappen zodat het water moeiteloos weggevoerd kan worden. Denk maar aan afvalsortering, dat kan de verstoppingen in de riolen op lange termijn doen oplossen.

Maar Holm-Nielsen zegt dat het geld dat de overheid investeert om rampen te voorkomen “nog altijd bitter weinig is” – en dat dit een onderdeel is van het grote probleem.

In Colombia bijvoorbeeld was er in maart een onderzoek van de regering bij 14,4 miljoen huishoudens. Daaruit is gebleken dat bijna een kwart van alle woningen niet zijn aangesloten op een riolering. Het afvalwater wordt gewoon op straat gedumpt. Dit ondermijnt de hygiëne.

Sommige verkozen ambtenaren zijn terughoudend om te investeren in maatregelen om overstromingen te voorkomen.

“Infrastructuurprojecten om overstromingen tegen te gaan zijn niet duidelijk zichtbaar,” zei rampenspecialist Nalesso. “We hebben het over openbare werken die duur en over een lange termijn moeten uitgevoerd worden. Er zijn altijd andere prioriteiten voor de overheid.”

Bescherming, systemen die vroegtijdig waarschuwen voor rampen en het in kaart brengen van overstromingsgebieden ontbreekt nog in delen van Latijns-Amerika.

Sloppenwijken in Peru

Arme mensen zijn het meest gevoelig voor overstromingen.

Tientallen miljoenen mensen wonen in sloppenwijken, vaak gebouwd langs rivieroevers en steile hellingen die gevoelig zijn voor overstromingen en aardverschuivingen.

In sommige landen in Latijns-Amerika is meer dan 60 procent van de woningen niet aangegeven bij de overheid. Daardoor hebben ze geen controle over de structurele kwaliteit van de gebouwen, waardoor sommigen dus kunnen instorten door stortregens.

De overheid moet de bouw van nieuwe nederzettingen proberen te verhinderen bij precaire locaties die gevoelig zijn voor rampen. Het moet een prioriteit worden, samen met de hervestiging van mensen die in een overstromingsgevoelige buurt wonen, zeggen experts.

Volgens een recent rapport van waterbeheer agentschap ANA leven er in Peru ongeveer een half miljoen mensen in overstromingsgebied.

Natuurlijke sponzen

De Amerikaanse milieugroep Forest Trends roept de regeringen op om verder te kijken dan hun neus lang is. Zo kan de regering overstromingen voorkomen door dammen, dijken en betonnen muren langs de rivieroevers te bouwen en waterkeringsmuren kunnen ook hulp bieden voor steden.

De afgelopen jaren moesten bossen en weilanden plaatsmaken voor steden en landbouwgrond. Minder natuurlijke grond en dus ook het vermogen om water vast te houden in de bodem verdwijnt. Daardoor zijn steden kwetsbaarder voor overstromingen.

“Het is een wake-up call om verder te kijken dan de traditionele maatregelen,” zei Gena Gammie, directeur van Forest Trends.

“We moeten slimmer zijn dan de natuur, en zo onze kwetsbaarheid verminderen als er destructieve weersomstandigheden zijn.”

Aangetaste ecosystemen moeten rond de steden hersteld worden, inclusief bossen en weilanden. Het ecosysteem kan helpen om overstromingen in te perken omdat ze water verzamelen en opslaan.

Deze systemen absorberen water in het regenseizoen en zo sijpelt het traag richting rivieren tijdens het droge seizoen.

Om het op de tonen van ‘Het Zesde Metaal’ te zeggen: “t Is nog al nie noar de wuppe”, maar er moet toch dringend iets gebeuren om in de toekomst dramatische overstromingen te vermijden.

Bron: Thomson Reuters Foundation @anastasiabogota