Zacht weer troef, hoe bijzonder is deze winter?

Langdurig winterweer komt niet vaak voor in de Benelux. Daarvoor liggen we nu eenmaal op de verkeerde plek op onze aardbol. De warme Golfstroom en de overheersende westcirculatie zorgen ervoor dat winterkou vaak slechts in afgezwakte vorm kan doordringen. Wat we momenteel meemaken is echter extreem te noemen: voor het derde jaar op rij verloopt de meteorologische winter veel te zacht. Reden om de winter 2015/2016 in perspectief te plaatsen. Hoe verhoudt de huidige winter zich tot andere zachte winters uit de 20ste en 21ste eeuw?

Extra weetjes over het weer via Facebook: Noodweer Benelux

Zacht, maar ook recordzacht?

Om te kijken hoe zacht een winter verloopt, moeten we de seizoensgemiddelden van Ukkel (hoofdstation van België) en De Bilt (hoofdstation van Nederland) vaststellen. Onder het seizoensgemiddelde verstaan we de gemiddelde temperatuur geldig van de begindatum tot en met de einddatum van het desbetreffende meteorologische seizoen. Het wintergemiddelde loopt dus van 1 december tot en met 28 of 29 februari. Op dit moment voert de winter 2006/2007 op beide stations de ranglijst aan met 6,6°C in Ukkel en 6,5°C in De Bilt. De tweede plek wordt bezet door de winter 2013/2014 met 6,3°C in Ukkel en 6,0°C in De Bilt.

tabel de bilt

De top 10 zachtste winters in De Bilt (Nederland) sinds het begin van de vorige eeuw. Wat direct opvalt, is dat er maar liefst vier winters uit de 21ste eeuw voorkomen. Twee daarvan voeren de ranglijst aan, namelijk 2007 en 2014 (bron: knmi.nl)

Nu nemen we de getallen van de huidige winter erbij. Tot en met 6 februari 2016 bedraagt het ‘lopende’ gemiddelde 7,2°C in Ukkel en 7,3°C in De Bilt. Dit betekent dat de winter 2015/2016 tot nu toe zelfs zachter verloopt dan de winter 2006/2007. Met de mildheid van de komende dagen zal de afwijking naar boven alleen maar groter worden. Zodoende wordt het steeds waarschijnlijker dat we aan het einde van de maand een seizoensrecord kunnen bijschrijven, namelijk de zachtste winter sinds het begin van de metingen. Alleen een koud slot van februari zou een nieuw record kunnen verhinderen, maar de kans daarop is niet heel groot.

tabel zacht weer

Winter 2015/2016 vergeleken met winter 2006/2007 en winter 2013/2014, de twee zachtste winters uit de meetreeks. Het ‘lopende’ gemiddelde van de huidige winter ligt duidelijk ver boven dat van de twee bovengenoemde winters. Met nog drie weken te gaan is de kans op een nieuw seizoensrecord groot. (bron: knmi.nl en meteo.be)

Hellmann-getal

Het seizoensgemiddelde is echter niet de enige variabele die het karakter van een winter aangeeft. Een belangrijke graadmeter voor kou in het winterseizoen is het zogenaamde Hellmann-getal, ook wel koudegetal genoemd. Het wordt berekend door alle etmaalgemiddelden onder 0°C in de periode november tot en met maart bij elkaar op te tellen.

Verrassend genoeg heeft de huidige winter nu al een hoger Hellmann-getal dan zijn twee concurrenten 2006/2007 en 2013/2014. Het relatief koude weer halverwege januari ligt ten grondslag aan het hoge Hellmann-getal dit winterseizoen. Vooral rond het midden van de maand heeft het een paar nachten op rij matig gevroren en kwam de temperatuur overdag nauwelijks boven het vriespunt uit. Mocht het later in februari en/of maart wederom kouder worden, dan zou het Hellmann-getal nog wat verder kunnen oplopen.

tabel hellmann

Overzicht Hellmann-getallen in De Bilt (Nederland) van de winters 2006/2007, 2013/2014 en 2015/2016. (bron: knmi.nl)

ijzel

De koude periode in januari heeft ervoor gezorgd dat het Hellmann-getal van de winter 2015/2016 nu al veel hoger ligt dan in de winters van 2006/2007 en 2013/2014. (bron: freeimages.com)

Vorstdagen

Wat vorstdagen betreft, is de huidige winter een vreemde eend in de bijt. Het aantal dagen met lichte vorst ligt met 9 stuks vooralsnog extreem laag. Alleen de winter 2013/2014 telde er ook 9 rond deze tijd (cijfers geldig voor De Bilt). Daarentegen is er meer matige vorst opgetreden dan in de winters 2006/2007 en 2013/2014. In de noordoostelijke helft van Nederland heeft het op sommige plaatsen al 4 keer matig gevroren, dubbel zoveel als in de laatstgenoemde jaren. Het moet gezegd dat delen van België en Zuidwest-Nederland nog geen enkele dag met matige vorst hebben gehad.

Samenvatting

We beleven momenteel met afstand de zachtste winter sinds het begin van de metingen. Zolang de slotfase van februari niet al te koud wordt, zal het seizoensgemiddelde naar alle waarschijnlijkheid boven dat van 2006/2007 gaan eindigen. Ook het aantal vorstdagen ligt op een bijzonder laag niveau. Met slechts 9 vorstdagen gaan we min of meer gelijk op met de vorstarme winter 2013/2014. Daarentegen ligt het aantal dagen met matige vorst (vooral in Noordoost-Nederland) een stuk hoger dan in de twee zachtste winters die tot nu toe gemeten zijn, namelijk 2006/2007 en 2013/2014. Ook het Hellmann-getal van deze winter ligt aanmerkelijk hoger dan dat van 2006/2007 en 2013/2014. Hieruit zou je kunnen concluderen dat het vooral in het ‘putteke’ van de winter kouder is geweest dan in de bovengenoemde jaren. Over de hele lijn is het echter een stuk zachter. Dit hebben we mede te danken aan de zeer zachte decembermaand.

Over iets meer dan drie weken kunnen we de definitieve balans van de winter 2015/2016 opmaken.

Bronnen: knmi.nl – meteo.be – nl.freeimages.com

  • Jelle Van den Berghe

    U doet exact hetzelfde als wat u mij (deels terecht) verwijt. Namelijk lokale weerfenomenen gebruiken om klimaatveranderingen te staven of te ontkennen.
    Enig verschil is dat deze winter (en eigenlijk het ganse voorbije jaar) opnieuw past in het rijtje van records wat betreft globale (lees zeker globale) warmte en mijn gebruik van een weerfenomeen eigenlijk dus wel kan worden gebruikt om een klimaattrend te staven. En toeval of niet (99% van de wetenschappers denkt van niet), veruit de meeste van deze records liggen in de laatste 25 jaar en zijn mooi gecorreleerd met de CO² waarden in de atmosfeer van onze planeet. Zelfs de befaamde warme periode in de Middeleeuwen komt nog niet in de buurt van wat we nu meemaken op mondiaal niveau.
    Onderstaande grafiek komt uit het IPCC-rapport van 2007. De temperaturen die niet uit rechtstreekse thermometerwaarnemingen komen zijn gebaseerd op een reeks andere technieken (groeiringen bomen, ijskernanalyses op Groenland en Antarcrica, zeespiegelschommelingen, …). Ik denk dat deze duidelijk is. Je kan die natuurlijk ontkennen en aandraven met andere grafieken van bepaalde wetenschappers. Maar weet dat is aangetoond dat deze wetenschappers meestal worden betaald door olie- en steenkoolbedrijven. Ik volg toch liever de VN.
    Besef trouwens dat deze grafiek slechts loopt tot 2000. Intussen zijn de records zich blijven opstapelen. 2015 was zelfs het warmste jaar sinds ongeveer 100 000 jaar.

    Maar goed, de kans dat ik op mijn doos krijg van een admin omdat dit bericht offtopic is, is reëel.
    En ze hebben nog gelijk ook. Maar ik kon het niet laten.
    Ik zal het niet meer doen.
    Sorry 🙂

  • Babeth Van Son

    Jelle, dat is een discussie veroorzaken zonder eind ! Sorry, maar niet iedereen is het met u hierover eens.
    Enne, het artikel boven gaat over ons plaatselijk weer, niet over het wereldklimaat (dat trouwens nog steeds uit een laatste ijstijd aan het kruffelen is, met ups en downs – Warme Middeleeuwse periode iemand ? Kleine IJstijd ?). Ik kan me warme winters herinneren als kind, en koude winters. Mijn moeder (72 !) kan zich warme winters herinneren als kind, en koude winters. Wij leven nu eenmaal in een maritiem gematigde zone met alle wisselvalligheid van dien en koude winters zijn hier eerder uitzondering dan regel. Ga maar in de VS vragen hoe het daar momenteel zit met “warme winter”. 😉

  • Jelle Van den Berghe

    Goed artikel! En dan zeggen dat hier volgers zijn die de klimaatverandering of althans de invloed van de mens erop in twijfel trekken.

  • Dexy Roelvink

    Update 10 februari 23.50 uur: GFS 18z komt met winterse kaarten op de proppen. Boven Scandinavië ontstaat een hogedrukgebied dat in een later stadium aansluiting zoekt met het Azorenhoog. Door deze ‘connectie’ raakt de atmosfeer boven Europa geblokkeerd en dat is gunstig voor winterweer. Met een noordoostenwind stroomt namelijk geleidelijk steeds koudere lucht naar de Benelux toe. Zou het dan toch nog gebeuren?

  • godutch

    Het stond sowieso in de boeken dat de periode 2015/16 uitzonderlijk zou worden, al was het alleen maar vanwege die ongekend sterke el nino